Vluchtelingen aan de grens tussen Servië en Hongarije.
Vluchtelingen aan de grens tussen Servië en Hongarije. © ANP

Strafprocedures tegen Oost-Europese lidstaten die weigeren asielzoekers op te nemen

De Europese Commissie begint strafprocedures tegen Polen, Hongarije en Tsjechië omdat zij weigeren asielzoekers op te nemen. Het is de zoveelste zaak waarin deze landen botsen met Brussel. Oost-Europa, ooit de armste en jongste tak van de Europese familie, ontwikkelt zich snel tot de meest tegendraadse en rebelse.

De drie landen verzetten zich tegen de verplichte asielquota waartoe de Europese Unie in 2015 besloot. Op het hoogtepunt van de vluchtelingencrisis ging een meerderheid van de lidstaten akkoord met een noodplan om 160 duizend vluchtelingen vanuit Griekenland en Italië te verspreiden over de rest van de EU. Polen en Hongarije hebben het hun toegewezen quotum genegeerd en geen enkele asielzoeker opgenomen. Tsjechië moest er 2691 opnemen, maar dat werden er twaalf. Hier laten ze het bij, zo liet het land begin juni weten.

Dat de Europese Commissie strafprocedures begint tegen lidstaten is op zich niets bijzonders. Dat gebeurt vaker als landen in gebreke blijven bij de uitvoering van bindende Europese besluiten of wetten. Meestal gaat het om vrij technische dingen; een land houdt zich bijvoorbeeld niet helemaal aan een Europese richtlijn over arbeidsomstandigheden. In het geval van de Oost-Europese landen liggen de zaken principiëler.

Sinds begin vorig jaar doet de Europese Commissie onderzoek naar een mogelijke systematische bedreiging van de rechtsstaat in Polen omdat de rechts-nationalistische regering daar de onafhankelijkheid van het Constitutionele Hof zou bedreigen. Tegen Hongarije begon de Commissie onlangs een strafprocedure omdat de conservatieve regering van premier Viktor Orbán een met buitenlands geld gefinancierde universiteit zou willen sluiten, wat volgens Brussel in strijd is met het recht van onderwijs en de vrijheid van vestiging. En nu zijn er dan procedures vanwege de weigering te voldoen aan de asielquota.

Polen, Hongarije en Tsjechië breken daarmee met het solidariteitsbeginsel, een belangrijke pijler binnen de EU. Ze doen dat met het beroep op de veiligheid: ze willen geen vluchtelingen uit het Midden-Oosten opnemen uit angst dat er terroristen onder zitten. Er is ook een cultureel argument. Orbán zegt openlijk geen moslims te willen toelaten, want die verhouden zich volgens hem slecht tot het christelijke karakter van Hongarije.

'Chantage'

Italië pleit voor intrekking van de Europese subsidies waarvan Oost-Europa sterk heeft geprofiteerd sinds de toetreding tot de EU.

Het is op deze punten dat de wegen van de West- en Oost-Europese lidstaten zich scheiden. Italië meent dat als de Oost-Europeanen niet willen luisteren ze maar moeten voelen. Het pleit voor intrekking van de Europese subsidies waarvan Oost-Europa sterk heeft geprofiteerd sinds de toetreding tot de EU in 2004. Ook in Duitse regeringskringen gaan stemmen op die vinden dat de EU er niet alleen is voor de lusten maar ook voor de lasten. Daar wordt eveneens voorzichtig gedacht aan financiële represailles wanneer vanaf 2018 onderhandeld gaat worden over een nieuwe Europese begroting. Orbán zei maandag niet te zullen zwichten voor 'chantage'.

De scheidslijn tussen Oost en West heeft een sterk ideologische component, wat compromissen moeilijk maakt. De conservatief-nationalistische regeringen van Polen en Hongarije menen dat hun tegenstanders iedereen in een progressief keurslijf willen persen. Brussel ontkent dat: het gaat niet om politieke kleur, maar om het naleven van wetten, regels en waarden waarvoor elke lidstaat bij toetreding in vrijheid heeft getekend.

Toenadering lijkt ver weg. De kloof zou zich eerder nog kunnen verbreden. Zo zijn de Oost-Europeanen vastbesloten zich fel te verzetten tegen voorstellen om kopgroepen van lidstaten toe te staan verder te gaan met integratie als niet iedereen daaraan wil meedoen. De Oost-Europese landen zijn doodsbenauwd op deze manier tweederangs-lidstaten te worden.

Lees meer over verzet tegen asielquota

Europese Asielministers zouden met oplossing asielbeleid komen, maar geven het op
Eerder deze maand bereikten de EU-landen geen akkoord over Brusselse asielquota. Alle pogingen tot een compromis te komen liepen stuk op verzet van Oost-Europese landen.

Hongarije gaat asielzoekers opsluiten in containerkampen
Het Hongaarse parlement stemde in maart in met de bouw van gesloten containerkampen aan de grens met Servië. De nieuwe maatregel van Hongarije om migranten te weren stuitte op fel verzet van mensenrechtenorganisaties.

EU buigt voor Oost-Europees verzet en past asielquota aan
De Europese Commissie boog in oktober 2016 voor het verzet van de Oost-Europese lidstaten tegen de Brusselse asielquota. Zij beloofde haar voorstel voor een bindend spreidingsmechanisme bij toekomstige vluchtelingencrises aan te passen.