'Militaire agressie' VS zet relatie met Rusland op scherp

Alles wat beweegt in het luchtruim zal door de Russen voortaan worden beschouwd als potentieel doelwit

Ongelukje of het begin van een escalatie tussen Rusland en de Verenigde Staten? Het neerschieten zondagavond door de Amerikaanse luchtmacht van een Syrisch legervliegtuig voor het eerst in zes jaar burgeroorlog zet hoe dan ook de relatie tussen de twee grootmachten op scherp.

De door hen gesteunde kampen, het Assad-regime en de door Koerden gedomineerde SDF-militie, komen steeds meer in elkaars vaarwater. De steunpilaren dreigen daarin te worden meegesleept.

Moskou sprak van 'militaire agressie'. Alles wat beweegt in het luchtruim zal door de Russen voortaan worden beschouwd als potentieel doelwit. Hoe halen de Amerikanen het in hun hoofd, gromde onderminister van Buitenlandse Zaken Sergej Ryabkov, om de Syriërs aan te vallen terwijl die op leven en dood strijden tegen de gezamenlijke vijand, de terroristen?

Het regime en door het Amerikaanse leger gesteunde rebellen lieten elkaar tot voor kort grotendeels met rust

Geen sprake van, riposteerde Washington: de Syrische luchtmacht liet bommen vallen in de buurt van onze SDF-bondgenoten, daarom werden we genoodzaakt tot deze daad van 'collectieve zelfverdediging'.

Dat belooft weinig goeds. Het regime en door het Amerikaanse leger gesteunde rebellen lieten elkaar tot voor kort grotendeels met rust, maar daar komt verandering in nu er een wedloop begonnen is om controle over de gebieden in het oosten van Syrië die in handen waren van IS. Botsingen zijn onvermijdelijk en de bange vraag is hoe ver Russen en Amerikanen willen gaan in de steun aan hun lokale partners.

Wat het regime, en zeker ook zijn bondgenoot Iran, voor ogen heeft, is het creëren van een as dwars door Syrië heen, van oost naar west. Die moet onderdeel worden van de 'sjiitische halvemaan', een strook die van Iran via Irak en Syrië naar Libanon en de Middellandse Zeekust loopt. Voor het ayatollahbewind in Teheran is dit van levensbelang en Assad speelt het spel wat graag mee, al was het maar omdat zijn olie- en gasvelden in het woestijnachtige Oost-Syrië liggen.

Centraal in deze strategie ligt de stad Deir Ezzor, de missing link van de halvemaan. Als de IS-extremisten straks door de SDF verjaagd zijn uit hun hoofdstad Raqqa, is Deir Ezzor hun laatste bolwerk in Syrië.

Raqqa staat voorlopig niet op de radar van Damascus. Het regime heeft zich erbij neergelegd dat IS daar zal worden verjaagd door milities die met de VS samenwerken. En omgekeerd geldt iets dergelijks. Hoewel sommige spelers (wellicht ook president Donald Trump, die zeer op Iran gebeten is) denken aan een van noord naar zuid lopende 'soennitische as', dwars op de concurrerende as, beseffen de SDF-leiders dat zij niet bij machte zijn de regio Deir Ezzor in te nemen. En eigenlijk hebben ze daar ook geen zin in, zeker de Koerden niet.

Potentiële conflictzone

Gescheiden speelvelden dus? Niet helemaal. De SDF heeft Raqqa omsingeld, inclusief een strook van enkele tientallen kilometers onder de stad. Maar het regime wil niet dat SDF-strijders ook maar één stap ten zuiden van Raqqa zetten. Hier ligt dus een potentiële conflictzone.

De andere is de Tabqa-dam in de Eufraat, 40 kilometer ten westen van Raqqa. Die werd in februari door de SDF op IS veroverd. Maar het Syrische leger is opgerukt tot aan Tabqa. De dam is van enorm strategisch belang: hij voorziet de provincie Raqqa van stroom en irrigatie. Wie de Tabqa-dam bezit, beheerst de hele provincie.

Het was in dit gebied dat zondag het Syrische toestel werd neergeschoten. De naam 'Tabqa' zal de komende maanden vaker in het nieuws zijn.