'Het vuur was verschrikkelijker dan in de bizarste films die ik hem gezien', zegt Fernando Rodrigues, inwoner van Vanda da Gaita.
'Het vuur was verschrikkelijker dan in de bizarste films die ik hem gezien', zegt Fernando Rodrigues, inwoner van Vanda da Gaita. © EPA

Reportage vanuit het Portugese inferno: 'Verschrikkelijker dan in de bizarste films die ik heb gezien'

Maar weggaan? 'Nee, dan is mijn huis verloren'

Het razende vuur in het centrum van Portugal heeft aan zeker 61 mensen het leven gekost. 'Het vuur was verschrikkelijker dan in de bizarste films die ik heb gezien', zegt een man in het rampgebied. De regering heeft drie dagen van nationale rouw afgekondigd.

Ana Canastra (33) blijft. Zaterdagnacht kwamen de vuurzeeën van twee kanten op haar huis in Venda da Gaita af. Ze stopten bij de olijfgaard, op 100 meter van haar huis. 'Vannacht wordt het nog erger', zegt Ana.

Ze wijst op een oud dennenbos, ooit in gebruik om hars te tappen, nu vol woekerende planten. Van die kant zal het vuur komen, denkt ze. 'Maar ik ga hier niet weg. Dan is mijn huis verloren. Nu kan ik nog iets doen om mijn huis te beschermen, met water.'

De meeste van de twaalf inwoners van haar gehucht hebben zich onder een hazelaar verzameld. Op wacht. Vanaf hier zien ze de rookpluimen die opstijgen uit de heuvels rond hun huizen.

Bliksem

De bewoners vechten niet alleen tegen het vuur, ook tegen de gekte. Ana kijkt geen tv, om niet te hoeven zien wat er allemaal vernietigd is en wie er gestorven zijn. 'Een juf van de school van mijn kinderen is dood', weet ze. 'Haar moeder en haar kind ook.' Meer slecht nieuws wil ze niet horen.

De bosbrand in het midden van Portugal is de ergste die de inwoners van het dorpje zich herinneren, en zij niet alleen. Het is 'de grootste tragedie in mensenheugenis', in de woorden van de Portugese premier António Costa. Het razende vuur heeft zeker 61 mensen het leven gekost. Velen van hen stierven terwijl zij in hun auto's probeerden de vlammen te ontvluchten. De regering heeft de noodtoestand uitgeroepen en drie dagen van rouw afgekondigd.

Blikseminslag zaterdagmiddag in een boom heeft volgens de autoriteiten waarschijnlijk de brand veroorzaakt. Dat gebeurde tijdens een zogenoemd 'droog onweer' met harde winden en temperaturen boven de 40 graden Celcius.

Langs de wegen staan een dag later de vervormde auto's: geplooide achteruitkijkspiegels, een stompje waar ooit de antenne op het dak zat, achterlichten die gesmolten zijn.

Het inferno kondigt zich al van ver aan, met enorme rookwolken. Dichter bij is er neerdwarrelende as, een oranjegele gloed in de lucht, rook die in je ogen prikt. Dan komen de verbrande boomstammen en de verkoolde, rokende grond. Verkeersborden zijn besmeurd met roet - alsof ze duidelijk willen maken dat alle genoemde dorpjes door de vlammen zijn getroffen. Plekken des onheils, stuk voor stuk.

De situatie in de regio Pedrógão Grande, ruim 150 kilometer ten noordoosten van Lissabon, is zondagavond nog altijd zeer zorgwekkend. De bosbranden zijn nog niet onder controle en de kans is groot dat het dodental verder zal oplopen.

Van de slachtoffers zijn zeker dertig mensen levend verbrand in hun auto, op de vluchtroute tussen de plaatsen Figueiró dos Vinhos en Castanheira de Pera. Andere slachtoffers stierven aan rookvergiftiging. Er zijn bijna zestig gewonden. Vier brandweermannen en een kind zijn er slecht aan toe.

'Het vuur was verschrikkelijker dan in de bizarste films die ik heb gezien', zegt Fernando Rodrigues, een man die met de tuinslang rond zijn huis loopt. 'Ik heb er geen woorden voor. Het was enorm groot en ging heel erg snel. Er was veel wind zaterdag.' Over de weg voor zijn huis wordt een kudde geiten in veiligheid gebracht, het dorp in, weg van het land. Er zijn gillende vrouwen, in paniek. Iedereen draagt mondkapjes. De brandweer heeft hen opgedragen hun huis te verlaten. Zij moeten wel. Aan de horizon stijgen meer zwarte rookpluimen op. Brandweerauto's spoeden zich met loeiende sirenes naar het vuur.

De regering heeft naast 750 brandweerlieden meer dan 350 militairen ingezet, die zich onder meer bezighouden met het identificeren van de slachtoffers. Van diverse Europese landen krijgt Portugal hulp aangeboden. Buurland Spanje stuurde vier vliegtuigen, Frankrijk drie. Ook de Europese Unie springt bij.

Niemand in het gehucht Venda da Gaita gelooft dat de branden een natuurlijke oorzaak hebben. Ana Canastra en Fernando Rodrigues verzekeren dat er geen onweer was zaterdagavond. Bovendien zagen ze het vuur het ene moment hier, dan weer kilometers verderop.

Daniele Mendes (32) is met haar familie vanuit Lissabon gekomen. Hun vakantiehuisje heeft de brand miraculeus doorstaan. Het vuur is opgehouden bij de druivenranken die een hegvormen om het donkerrode huisje. 'Natuurlijk, het vuur is aangestoken', legt ze uit, verbaasd dat iemand dat zou kunnen betwijfelen. 'Houtopkopers hebben belang bij brand. Bomen die zijn afgefikt zijn veel goedkoper.'

Lees meer over de bosbranden in Portugal

Maartje Bakker, onze correspondent in Spanje en Portugal, is zondag aangekomen in het gebied waar de bosbranden woeden. 'De lucht is donkergrijs en as valt als regen uit lucht, het ziet er bizar uit'

Kilometers zwarte bomen, verkeersborden bedekt met roet en vervormde auto's. Bekijk hier beelden van de branden in Portugal.

Wat maakt de branden in Portugal zo dodelijk? Monocultuur en het ontbreken van bosbeheer, zegt fysisch geograaf Guido van der Werf.