Polen nemen deel aan de 'Schumanparade' in Warschau. De festiviteiten zijn bedoeld als steunbetuiging aan de Poolse integratie in de Europese Unie.
Polen nemen deel aan de 'Schumanparade' in Warschau. De festiviteiten zijn bedoeld als steunbetuiging aan de Poolse integratie in de Europese Unie. © EPA

Opsteker EU: nationale parlementen nauwelijks nodig voor afsluiten handelsverdragen

De Europese Unie mag brede handelsverdragen afsluiten zonder instemming van alle nationale en regionale parlementen in de lidstaten. Alleen als het handelsakkoord speciale (beschermende) clausules voor investeerders bevat, moet het wel langs de parlementen. Dat blijkt uit een langverwachte uitspraak dinsdag van het Hof van Justitie in Luxemburg over het EU-Singapore handelsverdrag dat in 2013 is ondertekend maar nog steeds wacht op invoering.

De uitspraak van het Hof is een opsteker voor de Europese Commissie en (een deel van) het Europees Parlement. Die vinden dat brede handelsverdragen - met eisen over milieu, eerlijke concurrentie en bescherming van intellectueel eigendom - een exclusieve bevoegdheid zijn van de EU. In dat geval hoeven alleen het Europees Parlement en de lidstaten ermee in te stemmen en is ratificatie door nationale en parlementen niet nodig.

De Europese Commissie verwelkomde de uitspraak. Volgens de liberalen (VVD, D66) in het parlement heeft de EU nu een 'sterkere en meer geloofwaardige onderhandelingspositie' bij handelsverdragen. Ook GroenLinks, PvdA, SP en milieuorganisaties zijn echter tevreden. Zij zien het als 'een overwinning van de democratie' dat omstreden geschillenregelingen voor gedupeerde investeerders alleen in een handelsakkoord mogen als de parlementen daarmee instemmen.

Spanning

Teruglezen: EU en Canada ondertekenen omstreden vrijhandelsverdrag CETA

De Europese Unie en de Canadese premier Justin Trudeau hebben zondag met enige vertraging het omstreden handelsverdrag CETA in België ondertekend.

Naar de Hof-uitspraak werd met spanning uitgezien in Brussel. Het handelsakkoord met Singapore was het eerste dat verder ging dan het weghalen van douanebelemmeringen en tariefmuren. Er zitten afspraken in over duurzame ontwikkeling, gelijke toegang tot overheidsopdrachten en investeerderbescherming. Het was de Commissie die in 2014 het Hof om duidelijkheid vroeg hoe zo'n verreikend handelsverdrag moet worden goedgekeurd.

Het Hof concludeert dat het EU-Singapore handelsverdrag op 'slechts twee onderdelen' ratificatie van de nationale en regionale parlementen nodig heeft: voor de arbitrage om investeerders te beschermen en bij een specifiek soort buitenlandse investeringen. Het Hof wijkt daarmee fors af van het advies van de advocaat-generaal in december die een veel langere lijst met handelskwesties aan de nationale parlementen wilde overlaten. Het is uitzonderlijk dat het Hof het advies van de advocaat-generaal niet overneemt. 'Er is gelukkig geen arm of been afgehakt', concludeerde een EU-ambtenaar.

Nieuwe richting

De uitspraak is ook van belang voor een eventueel handelsverdrag tussen de EU en de VS

De Hof-uitspraak geldt alleen voor het handelsverdrag met Singapore maar geeft wel richting voor nieuwe handelsverdragen die de EU wil sluiten zoals met Mexico en Japan en na de Brexit met Groot-Brittannië. Ook is de uitspraak van belang voor een eventueel handelsverdrag tussen de EU en de VS. Die onderhandelingen zijn stopgezet na het aantreden van Trump maar worden als het aan de Commissie ligt snel weer opgepakt.

Het vorig jaar gesloten handelsverdrag met Canada (CETA) wordt al aan de parlementen voorgelegd. Daartoe besloot de Commissie na felle protesten en onder politieke druk, onder meer van Wallonië.

Door de Hof-uitspraak kan het handelsverdrag met Singapore in zijn huidige vorm (met de clausules voor investeerders) niet alleen door de lidstaten in Brussel worden goedgekeurd. Hoe de Commissie en de lidstaten dit gaan oplossen, is nog niet duidelijk. De Commissie wil eerst de uitspraak bestuderen. Mogelijk wordt het handelsverdrag met Singapore gesplitst waarbij de nationale parlementen op de twee onderdelen wel betrokken worden.