Na het mislukken van de private redding kan de Italiaanse regering nu gebruik maken van een uitzonderingsbepaling in de Europese bankregels.
Na het mislukken van de private redding kan de Italiaanse regering nu gebruik maken van een uitzonderingsbepaling in de Europese bankregels. © EPA

Noodlijdende Italiaanse bank Monte Paschi vraagt staatssteun aan

Het is nu aan de staat om in te grijpen

Nu de redding van het noodlijdende Monte dei Paschi di Siena (MPS) door privépartijen is mislukt heeft de bank officieel aangekondigd een verzoek voor staatssteun in te dienen. De bank spreekt in een verklaring van een 'voorzorgsmaatregel' om het kapitaal te verhogen.

Omdat een faillissement van MPS de financiële stabiliteit van Italië in gevaar zou brengen, is redding van de bank door de Italiaanse staat, met belastinggeld dus, ­onvermijdelijk geworden. De regering heeft vrijdag een reddingsfonds ingesteld voor banken dat MPS van de ondergang kan redden.

'Het doel van de staatssteun is de spaartegoeden van burgers zo veel mogelijk te beschermen en de bankensector van Italië te versterken'', zei premier Gentiloni vrijdag over het fonds van twintig miljard euro.

De reddingsoperatie door private investeerders had 5 miljard euro nieuw kapitaal moeten opleveren, maar bleef steken op 2,5 miljard, maakte MPS donderdag bekend. De bank moest van toezichthouder Europese Centrale Bank (ECB) nog dit jaar het eigen vermogen versterken, omdat er 28 miljard euro aan slechte leningen op de balans staan. Voor het afbouwen daarvan heeft de bank stevige buffers nodig, vindt de ECB.

Als kleine obligatiehouders hun geld kwijtraken, leidt dat tot maatschappelijke onrust

Lees ook:

De 'Monte' zit in de haarvaten van de stad. Duizenden Siënezen hebben er een baan of hebben er op zijn minst hun spaargeld gestald. De computers op de basisschool, het jazzfestival: allemaal te danken aan de MPS. De stad ís de bank - dus wat als de bank omvalt? (+)

Nu MPS niet genoeg kapitaal heeft kunnen aantrekken en een faillissement geen optie is, moet de bank worden gered. Om te voorkomen dat de belastingbetaler daarvoor opdraait, hadden volgens de nieuwe Europese regels de partijen moeten bloeden die een belang hebben in de bank. Dat zijn de aandeelhouders, obligatiehouders, andere schuldeisers en spaarders met een inleg van meer dan 100 duizend euro. Dat is de zogeheten bail-in.

MPS heeft echter tienduizenden kleine obligatiehouders die hun geld in de bank hebben geïnvesteerd als pensioenvoorziening. Als die hun geld kwijtraken, zou dat leiden tot maatschappelijke onrust. Daarom compenseert de Italiaanse staat deze kleine obligatiehouders waarschijnlijk.

Woensdag ging het Italiaanse parlement al akkoord met het reddingsfonds om onheil in de bankensector te voorkomen. Bij MPS is haast geboden. Klanten van de bank kiezen het zekere voor het onzekere en halen hun geld weg.

Qatari haken af

Het private reddingsplan voor MPS, de oudste bank ter wereld, liep stuk op de weigering van het staatsfonds van Qatar om voor een miljard euro mee te doen. Daarmee viel het trekpaard van de operatie weg. De Qatari haakten af na het Italiaanse nee bij het referendum van bijna drie weken geleden, dat leidde tot het aftreden van de Italiaanse premier Matteo Renzi. Na het mislukken van de private redding kan de Italiaanse regering nu gebruik maken van een uitzonderingsbepaling in de Europese bankregels. Die staat ingrijpen toe als de financiële stabiliteit in gevaar komt.

Het is duidelijk dat het systeem heeft gefaald

Harald Benink, voorzitter ESFRC

Volgens de Tilburgse hoogleraar banking and finance Harald Benink is het mooi dat een Italiaanse bankencrisis voor de Kerst is afgewend, zodat ze niet uitbreekt als half Europa op vakantie is. Wel is het volgens hem duidelijk dat het systeem heeft gefaald. Benink is voorzitter van het European Shadow Financial Regulatory Comittee (ESFRC), een gezelschap deskundigen dat adviseert over bankregels. Dat ESFRC waarschuwde al bij de invoering van nieuwe regels in 2014 dat ze niet zouden werken.

Volgens Benink zijn er te veel uitzonderingsbepalingen opgenomen, waarmee een bail-in ontlopen kan worden. Die uitzonderingen maken het voor politici - of voor de betrokken bank zelf - aantrekkelijk om te zeggen dat de financiële stabiliteit van het land in gevaar komt als de bank niet gered wordt. Zo probeerde Renzi eerder de Brexit op te voeren als excuus om de bank te mogen steunen.

Geen structurele oplossing

Europese banken zitten met meer dan duizend miljard euro aan probleemleningen

MPS kan even door als het door de staat wordt gered, maar volgens Benink is van een structurele oplossing geen sprake. Het versterken van het echte eigen vermogen is het enige probate middel om de banken minder kwetsbaar te maken voor crises, zegt de hoogleraar.

Dat kan door een deel van de winst in te houden om de buffers te versterken, zoals Nederlandse banken doen. Hoewel de Kerst nu schadevrij lijkt te worden gehaald, zijn de problemen voor de Italiaanse banken nog lang niet voorbij, waarschuwt Benink verder. Europese banken zitten nog met meer dan duizend miljard euro aan probleemleningen. Daarvan staat ruim eenderde - 360 miljard euro - uit bij Italiaanse banken.