1517759
Achter de Ka'aba is nu de Royal Mecca Clock Tower neergezet, een gebouw van 601 meter hoog. © ap

Monumenten Mekka moeten wijken voor toerisme

Een drie eeuwen oude Ottomaanse poort van de Grote Moskee van Mekka wordt binnenkort gesloopt. Reden: er moet meer ruimte komen voor de miljoenen pelgrims die jaarlijks het belangrijkste heiligdom van de islam komen bezoeken. Vooral tijdens de Hadj is het dringen. In 2006 werden tijdens een paniekaanval 350 mensen vertrapt.

 De Ka'aba in 1880.
De Ka'aba in 1880.

De plannen van de Saoedi's hebben de woede gewekt van Turkije, dat zich beschouwt als de erfgenaam van de Ottomaanse sultans, ooit hoeders van de heilige plaatsen van de Islam. Ook kenners van de islamitische beschaving bekritiseren de plannen. 'Cultureel vandalisme', zei historicus Irfan al-Alawi van de Islamic Heritage Research Foundation tegen CNN.

Het is de zoveelste aanslag op het historisch erfgoed van Mekka. Eeuwenlang werd de stad gedomineerd door de minaretten van de Grote Moskee, de Masjid al-Haram. Die vallen nu in het niet bij de 120 verdiepingen hoge Abraj al-Bait (Royal Mecca Clock Tower), een kruising tussen de Londense Big Ben en de Burj Khalifa in Dubai en met 601 meter het op een na hoogste gebouw te wereld.

Voor dit door de firma Bin Laden gebouwde complex van peperdure hotels, blingbling-winkelcentra en helipads pal naast de heilige Ka'aba werd in 2002 een 18de eeuws Ottomaans fort met de grond gelijk gemaakt, mét de heuvel waarop het stond. De toenmalige Turkse minister van cultuur sprak van een barbaarse daad.

Groot deel gesloopt
Volgens het Amerikaanse Institute for Gulf Affairs is in de afgelopen jaren 95 procent van historisch Mekka gesloopt, om plaats te maken voor hotels, winkelcentra en parkeerplaatsen. Op de geboorteplek van de profeet Mohammed staat nu een bibliotheek. Het huis van zijn eerste vrouw Khadijah maakte plaats voor openbare toiletten. Ook Medina, de tweede heilige stad van de islam, moet eraan geloven. Hier wijken drie oude gebedshuizen voor de uitbreiding van de Moskee van de Profeet.

De heersers van Saoedi-Arabië, het huis van Al-Saoed onder leiding van koning Abdullah, trekken zich niks aan van de kritiek. Sterker, ze slopen veel monumenten doelbewust. Het wahabisme, de puriteinse vorm van islam die ze aanhangen, wijst elke vorm van bijgeloof af. Alle gebouwen en graven die object van heiligenverering kunnen zijn, moeten weg. Rond Mekka willen de Saoedi's nog veertien monumenten opruimen.

In het totalitair geregeerde koninkrijk klinkt amper een woord van protest. Ook westerse landen houden zich gedeisd, anders dan bijvoorbeeld met de soefimonumenten van Timboektoe. Maar Mekka en Medina staan dan ook niet op de Werelderfgoedlijst.