Mandela: foto’s 'nooit zonder overleg' publiceren

Een foto uit het persoonlijk archief van Nelson Mandela is met nog negentien documenten vrijgegeven door de Mandela Foundation.

Mandela, die dan 27 jaar in de cel heeft doorgebracht op last van datzelfde ministerie, lacht gul terwijl hij het afscheidscadeau aanpakt, net als Niël Bernard, hoofd van de Binnenlandse Veiligheidsdienst van de toen nog puur ‘blanke’ regering, die tussen Mandela en Coetsee in staat.

De foto zat jaren in het persoonlijk archief van Mandela. Hij is onlangs, met nog negentien documenten, vrijgegeven door de Mandela Foundation, die waakt over het erfgoed van de oud-president.

Inkijkje

De brieven, lijstjes en andere documenten die het tijdschrift ZAM in Nederland publiceert, geven een intrigerend inkijkje in het leven van Mandela in gevangenschap.

Schrijnend is het lijstje waarop Mandela bijhield van wie hij bezoek kreeg en hoe lang hij of zij bleef. In 1965 en 1966 mocht zijn vrouw Winnie maar twee keer per jaar langskomen, blijkt daaruit. Achter ‘Nobandla’, Winnie’s tweede naam die Mandela dan kennelijk gebruikt, heeft Mandela geschreven hoe lang ze steeds bleef: ‘30 minuten’.

Hoe minutieus Mandela zijn eigen gezondheid bijhoudt, blijkt uit een blad van een kalender, waarop hij elke dag 's ochtends en 's avonds zijn bloeddruk noteerde.

Ook de laatste brief die Mandela in de cel schreef, is vrijgegeven. Dat was op 11 februari 1990, de dag van zijn vrijlating. ‘Dear general’, richt Mandela zich daarin tot generaal Willemse, hoofd van het gevangeniswezen. Vervolgens bedankt hij voor enkele foto's, waaronder hoogstwaarschijnlijk de foto met minister Coetsee, maar meldt dan ijzig dat hij over de ‘identiteit van sommige functionarissen’ op de plaat pas was ingelicht ‘na afloop van de fotosessie’.

‘Ik zou graag zien dat de foto’s onder geen enkele omstandigheid worden gepubliceerd zonder overleg met mij’, schrijft hij dan. Het is een begrijpelijk verzoek, omdat Mandela wel erg amicaal lijkt om te gaan met de vertegenwoordigers van de apartheidsregering, op een moment dat de onderhandelingen over de machtsoverdracht en algemene verkiezingen nog moeten beginnen.

Boeken en papieren

Intrigerend is verder het lijstje met spullen die hij meeneemt na zijn vrijlating. In zijn biografie Long Walk to freedom schrijft Mandela dat hij de eerste twintig jaar van zijn gevangenschap nauwelijks bezittingen heeft vergaard, maar dat hij ‘in de laatste paar jaar’ ervan ‘genoeg eigendommen – vooral boeken en papieren – heeft verzameld’ om ‘meer dan een dozijn dozen en kratten’ te vullen.

Uit de inventaris van zijn spullen bij zijn vertrek, een van de andere documenten, blijkt dat het om maar liefst ‘twee en twintig bokse’ (dozen) ging.

Van alle documenten roept deze lijst wellicht nog de meeste vragen op. Dat Mandela een ‘oefen fiets’ had om fit te blijven, is voor te stellen, maar wat moest Mandela in de gevangenis toch met een ‘surf bord’?