Indonesische moslims lezen de Koran in de  Istiqlal-moskee.
Indonesische moslims lezen de Koran in de Istiqlal-moskee. © ANP

Machtsspel nadert ontknoping: stemt Jakarta voor of tegen moslim-gouverneur?

Hoe de gouverneursverkiezingen gelinkt zijn aan het hoogste ambt

Stem je vóór of tegen een moslim? Tot die simpele vraag zijn de gouverneursverkiezingen van Jakarta vandaag ogenschijnlijk gereduceerd. Honderdduizend moslims baden zaterdag nog demonstratief bij de grote Istiqlal-moskee om te benadrukken dat volgens hen alleen een moslim het recht heeft om de stad te besturen. Twee van de drie gouverneurskandidaten baden openlijk met ze mee. De derde niet. Hij, een christen, moest drie dagen later weer opdraven voor de rechtbank waar hij is beschuldigd van blasfemie.

Toch is godsdienst maar één onderdeel van de strijd in Jakarta. Rond de verkiezingen in de hoofdstad woedt een stratego-spel, waarin de hele recente geschiedenis van Indonesië terugkomt. Het zijn oude machten tegen nieuwe machten, de ene godsdienst tegen de rest, een opkomende politieke dynastie en een knokploeg die de boel al meerdere keren in brand gestoken heeft. En dat alles gelardeerd met afluister- en seksschandalen.

Er staat dan ook veel meer op het spel dan alleen de positie van gouverneur van de metropool, met officieel zo'n elf miljoen inwoners. Zeker twee van de drie kandidaten hebben hun blik gericht op een nog hoger ambt: het presidentschap. Voor hen zou het gouverneurschap alleen een opstapje zijn naar het allerhoogste.

Blasfemie

Een jaar geleden leek het nog een gelopen race: de populaire zittende gouverneur, Basuki Tjahaja Purnama, beter bekend als Ahok, zou op 15 februari 2017 worden herkozen. Maar vandaag is niets meer zeker. De afgelopen maanden hebben duidelijk gemaakt hoe makkelijk de zaken in Indonesië kunnen keren. Een nepwaarheid bracht in november en december honderdduizenden moslims in Jakarta op de been, die schreeuwden om zijn hoofd. Ahok zou zich schuldig hebben gemaakt aan blasfemie, een aantijging die werd 'bewezen' met een slordig geknipte en in elkaar geplakte versie van een uitspraak van de gouverneur.

Niemand nam de moeite om de originele uitspraak ernaast te leggen. Vooral niet nadat de hoge islamitische Raad van Ulama's een banvloek over Ahok had uitgesproken. Onder aanvoering van militante knokploegen ging een indrukwekkende menigte moslims de straat op. Hun gebundelde woede dwong een rechtszaak af waarin Ahok nu terechtstaat wegens blasfemie. Hij werd nog net niet meteen opgesloten, zodat hij wel nog aan de verkiezingen kan meedoen, maar zijn kansen liepen een fikse deuk op.

Massaprotest

Het massaprotest heeft de verkiezing van de gouverneur dus veranderd in een keus voor een moslim, en misschien zelfs: een keus voor de islam. Een nederlaag van Ahok maakt de weg vrij voor knokploegen in het hele land om de verkiezing van een niet-moslim te blokkeren. Een overwinning van Ahok daarentegen zal het verzet tegen de islamisering een impuls geven die tot nu toe in het land opvallend ontbrak.

De eerste tekenen van dat verzet zijn er. Habib Rizieq Shihab, de leider van het militante Front van de Verdedigers van de Islam (FPI) en leider van het protest tegen Ahok, is ineens zelf doelwit. Zijn tegenstanders bestrijden hem met zijn eigen wapens: Shihab zou de Pancasila hebben beledigd, de vijf grondbeginselen van de Indonesische staat. Die belediging is een wereldse variant van blasfemie. Shihab wordt verhoord door de politie, en ook hem hangt nu een rechtszaak boven het hoofd. Het internet zindert bovendien van een seksschandaal waarin Shihab is verwikkeld. De religieuze knokploegleider blijkt vreemd te gaan, en zijn vriendin heeft hun berichtenwisseling op het internet gegooid. Er wordt ook steeds luider gemonkeld over de opschepperige titel van 'groot-imam' die hij zichzelf heeft gegeven.

Maar terwijl zijn gezag aan de ene kant begint af te brokkelen, wordt het aan de andere kant groter. Anies Baswedan, gouverneurskandidaat namens de islamitische partij PKS, kuste openlijk Shihabs ring. Nog bonter maakte Wiranto het, de coördinerend minister van Veiligheid en Politieke Zaken. Hij verscheen hand in hand met Shihab en noemde hem zijn 'oude vriend'. Shihab heeft dus goede vrienden onder de kandidaten én in de nationale regering. Dat maakt hem nagenoeg onaantastbaar.

Op de achtergrond is nog één andere speler duidelijk actief: ex-president Susilo Bambang Yudhoyono ('SBY'). Hij heeft zijn zoon Agus naar voren geschoven als kandidaat en lijkt geen middelen te schuwen hem aan de overwinning te helpen. Agus moet de 'dynastie' voortzetten die Yudhoyono voor ogen staat. Na het gouverneurschap wacht namelijk het presidentschap, een functie die in de ogen van Yudhoyono in de familie hoort te blijven.

Yudhoyono is nu in opspraak gekomen als de mogelijke aanstichter en financier van de massaprotesten die door Rizieq Shihab werden aangevoerd. Hij zou de voorzitter van de Raad van Ulama's hebben gebeld en hem hebben gevraagd een fatwa over Ahok uit te spreken.

Boze tweet

Toen Yudhoyono hoorde dat daarover werd gesproken ontstak hij in woede. Het afluisteren van zijn telefoon was illegaal!, fulmineerde hij op een haastig opgetrommelde persconferentie. Die reactie wekte vooral hoongelach op, en het werd er niet beter op toen een paar honderd studenten voor zijn huis demonstreerden. SBY deed wat Donald Trump ook altijd doet: hij greep zijn telefoon en stuurde een woedende tweet, gericht aan president Joko Widodo en politiechef Tito Karnavian: 'Heb ik niet eens het recht om in mijn eigen land in vrede te leven?' Die tweet leidde tot een golf van humoristische tweets waarin SBY zich beklaagde over alles, tot en met de parkeerwachters van de apotheek aan toe.

In het spel om de macht staat de zittende gouverneur, Ahok, er alleen voor. Het enige wat hij heeft is zijn naam en zijn prestaties als bestuurder van Jakarta. Die zijn er wel. Hij werkt hard aan het vastgelopen verkeer en aan de aanhoudende overstromingen,  de grootste problemen van de metropool. Hij geldt ook als iemand die zegt waar het op staat, en hij geldt als absoluut onkreukbaar. Of dat genoeg zal zijn zal vandaag blijken, als 7,1 miljoen kiesgerechtigden in Jakarta naar de stembus mogen.