Een van de vier 'sculpturale' roltrappenhuizen waarmee OMA het Berlijnse warenhuis KaDeWe wil opfrissen.
Een van de vier 'sculpturale' roltrappenhuizen waarmee OMA het Berlijnse warenhuis KaDeWe wil opfrissen. © Illustratie OMA

Koolhaas neemt legendarisch Berlijns warenhuis onder handen

De stenen koningin van Berlijn krijgt een facelift - en wel van de Nederlandse architect Rem Koolhaas. Hij heeft de leiding over de grootscheepse verbouwing van KaDeWe, het majestueuze Kaufhaus des Westens aan de Kurfürstendamm, die volgend jaar begint.

Rond het in 1907 geopende warenhuis, tot op de dag van vandaag het grootste op het Europese vasteland, hangt nog steeds een zweem van het Berlijn van de roaring twenties: luxe en overdaad en leven alsof alleen vandaag bestaat.

Maar het KaDeWe voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. Wie het warenhuis nu door een van de vele ingangen binnenstapt, komt terecht in een chaotische carrousel van kleuren, geuren en grote verlokkende merknamen. De grandeur is onmiskenbaar, maar het is er te druk en ook enigszins bedompt: een mengeling van de geur van natte jassen en parfumdampen die blijft hangen onder de lage plafonds. En je raakt er geheid de weg kwijt.

Aan Koolhaas' bureau OMA - Office for Metropolitan Architecture - de eer om het KaDeWe aan te passen aan de wensen van de vermogende winkelbezoeker van de 21ste eeuw.

Meer lucht en meer licht zijn de voornaamste ingrediënten van het ontwerp. Op vier plaatsen in het gebouw komen atriums met lichtschachten. Volgens uitvoerend architect Ippolito Pestellini Laparelli dienen die ook ter oriëntering: 'Je moet altijd weten waar je bent.' Elk kwart van het gebouw zal om die reden ook anders worden vormgegeven.

Daarbij krijgt de koningin van Berlijn als het aan Rem Koolhaas en de zijnen ligt een kroon: een nieuwe verdieping op het gebouw. De constructie van staal en glas is bedoeld als uitzichtpunt - in het plan van OMA wordt gesproken van urban experience. De bekroning is nog niet helemaal zeker, omdat de gemeente Berlijn nog akkoord moet gaan met de extra laag. En de Berlijnse bureaucratie staat bekend om haar architectonische behoudzucht.

Koolhaas kreeg de opdracht niet alleen vanwege zijn naamsbekendheid en die van zijn bureau, maar ook omdat hij als hoogleraar aan Harvard een studie schreef over winkelen, de Harvard Design School Guide to Shopping. Daarin beschrijft Koolhaas hoe het winkelen in de 19de eeuw een 'stedelijke ervaring' werd, waarin architectuur een belangrijke rol speelt.

Dat aspect van winkelen verdwijnt de laatste decennia onder druk van pragmatisme, winstmaximalisatie en de opkomst van de webshop. Koolhaas hoopt dat tij in Berlijn te keren.


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.