De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlut Cavusoglu.
De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlut Cavusoglu. © AFP

Knoops: komst Turkse minister tegenhouden kan leiden tot diplomatieke rel

Het kabinet heeft op papier de mogelijkheid om de Turkse minister van Buitenlandse Zaken tegen te houden die in Nederland campagne wil komen voeren. 'Maar dat is een paardenmiddel. Zo'n beslissing kan leiden tot een diplomatieke rel.' Dat zegt advocaat en bijzonder hoogleraar internationaal recht en politiek Geert-Jan Knoops.

Knoops reageert op een uitspraak van Lodewijk Asscher op Radio 1 zaterdagmiddag. Volgens de vicepremier onderzoekt het kabinet of het juridisch mogelijk is te voorkomen dat minister Mevlut Cavusoglu komt spreken op een campagnebijeenkomst in Rotterdam.

De bijeenkomst is bedoeld om Turkse Nederlanders ervan te overtuigen 'ja' te stemmen bij het referendum over de nieuwe Turkse grondwet op 16 april. Daarin krijgt president Recep Tayyip Erdogan veel meer macht dan nu, ten koste van het parlement. Premier Mark Rutte liet vrijdag al weten de bijeenkomst in Rotterdam 'ongewenst' te vinden.

Cavusoglu zei zaterdagochtend desalniettemin te zullen komen. 'Wij gaan waarheen wij willen en praten met onze staatsburgers.' Fijntjes voegde hij daaraan toe: 'Waar is de democratie of de vrijheid van meningsuiting waarover jullie zeggen ons iets te willen leren? Hoe zit het met de vrijheid van vergadering?'

Irritatie

Praten over vrijheid van meningsuiting terwijl die juist op het spel staat in Turkije. Journalisten zitten in de cel, democratie staat onder druk. Dat vind ik echt een gotspe.

Lodewijk Asscher

Die opmerkingen leidden weer tot flinke irritatie bij Asscher: 'Praten over vrijheid van meningsuiting terwijl die juist op het spel staat in Turkije. Journalisten zitten in de cel, democratie staat onder druk. Dat vind ik echt een gotspe.'

D66-voorman Alexander Pechtold sloot zich 'voor 100 procent' aan bij de kritiek van Asscher. 'Duitse burgemeesters hebben oplossingen gevonden om een juridische ban op te werpen', zei Pechtold. 'Laten we de burgemeester van Rotterdam, als die het op zijn bordje krijgt, daarin steunen.' PVV-leider Geert Wilders riep het kabinet zondag op het hele Turkse kabinet tot ongewenst persoon te verklaren.

Volgens de organisatie gaat de bijeenkomst gewoon door. 'Ik heb nog geen bericht gehad dat we het evenement moeten afgelasten en ik kan me niet voorstellen dat dit niet mag in een vrij land als Nederland', zegt Mustafa Aslan, campagneleider van Hollanda Evet Diyor ('Nederland Stem Ja').

Zware maatregel

Knoops zegt dat het kabinet een buitenlandse minister kan weigeren zonder opgaaf van redenen door zich te beroepen op het Verdrag van Wenen inzake diplomatiek verkeer uit 1961. 'Nederland kan zeggen: wij laten deze persoon niet binnen. Maar dat is een zware maatregel die tot nu toe alleen werd ingezet in zeer extreme situaties, zoals spionage.'

Bovendien kan de Turkse regering de beslissing aanvechten. Knoops: 'En dan hebben ze een goed bepleitbare zaak.' Volgens het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is het recht op politieke vergadering en vereniging een fundamenteel recht. Knoops: 'De vraag is: hoe ver wil Nederland dit laten komen?'

Het Turkse referendum leidt niet alleen in Nederland tot ophef. In Duitsland hebben twee steden vergelijkbare bijeenkomsten verboden. De minister van Economische Zaken Zeybekci werd in Keulen verwacht op een manifestatie, maar het stadsbestuur schrapte die om procedurele redenen: er zouden fouten zijn gemaakt bij het indienen van het verzoek.

In Gaggenau ging een toespraak van de Turkse minister van Justitie niet door omdat de stad volgens de burgemeester niet was berekend op de verwachte grote toestroom. President Erdogan vergeleek deze verboden zondag met 'nazi-praktijken'. Ook Oostenrijk liet aan Turkije weten niet gediend te zijn van de politieke manifestaties van de AKP. Een gepland campagnebezoek van Erdogan zou volgens de regering leiden tot verdere polarisatie tussen zijn aanhangers en Turkse Koerden in Oostenrijk.

Oostenrijk

Ook Oostenrijk liet aan Turkije weten niet gediend te zijn van de politieke manifestaties van de AKP. Een gepland campagnebezoek van president Erdogan zelf zou volgens de regering leiden tot verdere polarisatie tussen zijn aanhangers en Turkse Koerden in Oostenrijk.

Tot nu toe lijkt er voor de bijeenkomst in Rotterdam niet overweldigend veel belangstelling te zijn. Op de Facebookpagina die Hollanda Evet Diyor heeft aangemaakt hebben 47 mensen zich aangemeld, er zijn nog eens 48 belangstellenden. Organisator Aslan verwacht een hoge opkomst van enkele honderden tot maximaal duizend bezoekers.

Nederland telt circa 240 duizend inwoners met stemrecht in Turkije. Bij de Turkse parlementsverkiezingen in november 2015 bracht minder dan de helft van hen een stem uit. Onder de stemmers blijkt de steun voor Erdogan substantieel: 70 procent stemde op de AK-partij.

Campagneleider Aslan van Hollanda Evet Diyor, zelf lid van de AK-partij, verwacht dat de Turkse Nederlanders massaal zullen instemmen met de grondwetswijziging. 'Daar werken wij voor. Deze verandering is goed voor de stabiliteit in Turkije.'

Tot 16 april houdt de organisatie evenementen 'door het hele land'. Voor zaterdagavond staat een besloten bijeenkomst in Amsterdam op het programma.