'First response'-team in Dallas voor het huis van de verpleegster met ebola.
'First response'-team in Dallas voor het huis van de verpleegster met ebola. © AP

Kan Amerika ebola aan?

Is Amerika wel goed voorbereid op ebola? Dat is maar zeer de vraag na een reeks fouten bij het signaleren van het eerste Amerikaanse ebola-geval en de besmetting van een tweede vandaag. Ook experts twijfelen of het Amerikaanse gezondheidsstelsel de ebola-uitdaging wel het hoofd kan bieden.

De zorgen in de VS over ebola worden gevoed doordat niet één specifieke organisatie valt aan te wijzen die aan het roer staat bij een epidemie. Zoiets als een nationaal plan bestaat niet.

De gezondheidszorg wordt in de VS per staat geregeld. 'De overheid kan zich daar niet ineens mee bemoeien', zegt Michael Osterholm tegen USA Today. Hij is verbonden aan de universiteit van Minnesota en doet onderzoek naar infectieziekten. 'De federale Centers for Disease Control and Prevention (CDC) schrijven de protocollen voor, maar moeten worden uitgenodigd door de staat. Dat is wettelijk vastgelegd.' Ze kunnen niet zomaar 'binnen komen lopen' als er in een Amerikaanse staat ebola wordt geconstateerd.

De aanpak van de Texaanse autoriteiten na het ontdekken van het eerste Amerikaanse ebola-geval op 30 september laat zien wat de gevolgen zijn van het complexe Amerikaanse systeem. The New York Times heeft op een rijtje gezet welke instanties - federaal, per staat, lokaal en privaat - verantwoordelijk waren vanaf het moment dat Thomas Eric Duncan vanuit Liberia aankwam in de VS. Hoe daar in Texas op is gereageerd was een voorbeeld van hoe het niet moet, zegt Robert Murphy, directeur van  het Center for Global Health aan de Northwestern University Feinberg School of Medicine. 'De reactie van Texas was erg traag.'

Duncan werd naar huis gestuurd nadat hij zich met klachten in het ziekenhuis had gemeld. De verpleegster ging bij de eerste ontmoeting van de man niet in op zijn opmerking dat hij in Afrika in ebolagebied was geweest. Pas vier dagen later ging hij in quarantaine in het Texas Health Presbyterian ziekenhuis. Woensdag overleed Duncan.

Beterschap

We kunnen de aanpak van ebola niet laten afhangen van de grillen van de staten

Murphy, Northwestern University Feinberg School of Medicine

Ook nadat werd vastgesteld dat Duncan was besmet, faalde het ziekenhuis. In het Texas Health Presbyterian is een verpleegster besmet geraakt tijdens de behandeling van Duncan. Volgens Thomas Frieden, directeur van CDC is het waarschijnlijk dat de protocollen niet zijn nageleefd, maar hij weet nog niet welke regel of regels zijn geschonden. Dat wordt nog onderzocht. Het ziekenhuis heeft inmiddels beterschap beloofd. De procedures zijn inmiddels aangepast en worden blijvend 'geëvalueerd en herzien'.

Dat is volgens Murphy niet voldoende. Ook volgens hem zitten de problemen in het Amerikaanse 'systeem'. Het is onduidelijk wie de leiding heeft. Staten zijn niet wettelijk verplicht het advies op te volgen van de federale CDC, terwijl die organisatie wel verantwoordelijk is voor het voorbereiden van het land op ebola. Zo leveren zij de protocollen voor ziekenhuizen. Maar advies over het isoleren van patiënten komt soms te laat, zoals bleek bij Duncan. Het CDC werd pas betrokken toen hij al in quarantaine was.

Het werk van CDC wordt verder bemoeilijkt, omdat het departement voor Homeland Security de grenzen moet bewaken. Daar waar het ebola-gevaar begint en waar Duncan kon doorlopen. Homeland Security doet inmiddels ebola-screenings bij mensen die uit risico landen komen. Maar CDC en het ministerie van Binnenlandse Zaken beslissen of een vliegtuig wel of niet vertrekt als er een risicogeval aan boord is, terwijl weer een andere organisatie bepaalt of iemand de Verenigde Staten in mag.

De hele procedure laat te veel ruimte voor staten om ebola op hun eigen manier te bestrijden, zeggen Osterholm en Murphy tegen USA Today. 'We kunnen de aanpak niet laten afhangen van de grillen van de staten. Het moet duidelijker. Als dat betekent dat het CDC de baas wordt over de publieke gezondheidszorg, dan moeten we een manier vinden om dat te regelen.'

Verloop van de epidemie

Op volkskrant.nl/ebola brengen we het verloop van de epidemie in kaart en rapporteren we de meest recente informatie, verstrekt door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).