De Turkse minister van Buitenlandse Zaken eerder deze week in Berlijn.
De Turkse minister van Buitenlandse Zaken eerder deze week in Berlijn. © AFP

Kabinet zet volgens Rutte 'zwaarste middel' in tegen Turkse campagne in Nederland

Turkse minister zet campagne in Nederland door: 'Niemand kan ons tegenhouden'

De toch al stroeve relatie met NAVO-bondgenoot Turkije staat wederom onder druk. De diplomatieke spanningen zijn donderdag hoog opgelopen nadat de Turkse regering glashelder heeft gemaakt dat het vastbesloten is om binnenkort in Nederland campagne te voeren voor het aankomende Turkse referendum. Premier Rutte ziet dit op inhoudelijke gronden niet zitten, omdat het referendum de democratie in Turkije niet ten goede komt.

Ondanks herhaaldelijke verzoeken van de Nederlandse regering om politieke bijeenkomsten af te blazen, ziet Ankara geen obstakels om te komen. 'Niemand kan ons tegenhouden', zei de Turkse minister Mevlüt Cavusoglu van Buitenlandse Zaken donderdag tijdens een persconferentie in Turkije.

Zwitserland doet het anders

Terwijl de Turkse ministers op campagne in Nederland en Duitsland niet welkom zijn, geeft Zwitserland aan geen moeite te hebben met het plan van de Turkse minister Cavusoglu om zondag zijn landgenoten toe te spreken in Zürich. Volgens de media zou de regering geen ‘buitengewoon dreigende situatie’ verwachten en dus geen reden tot verbod zien.

Wij willen niet dat de Turkse ministers de Nederlandse vrijheid van meningsuiting gebruiken voor een grondwetscampagne, die Turkije naar onze mening eerder minder dan meer democratisch maakt

Premier Rutte

Dat de diplomatieke spanning daardoor tot grote hoogte is opgelopen, blijkt uit het feit dat inmiddels ook premier Rutte zich in de Turkse kwestie mengt. Volgens hem zet het kabinet 'zo'n beetje het zwaarste middel' in dat het tot zijn beschikking heeft. 'Je zegt namelijk tegen een minister van Buitenlandse Zaken van een NAVO-bondgenoot: we weten dat je naar Nederland wilt komen, maar kom niet!

En als je dan toch komt, dan krijg je geen auto met chauffeur, geen bereden escorte; helemaal geen ondersteuning. En weet even dat als je van plan bent een toespraak te gaan houden in het kader van dat Turkse referendum voor Turken, dat de kans heel erg groot is, op grond van hoe we dat nationaal gedaan hebben en hoe burgemeesters het interpreteren - zie Hengelo en Rotterdam - dat je zo'n toestemming niet krijgt.

'Ja echt, veel zwaarder kun je het niet doen. Er zullen heus wel mensen zeggen: je moet hem daadwerkelijk arresteren op Schiphol, dat doen we dus net niet.' Rutte geeft voor het eerst duidelijk inhoudelijke redenen voor het weren van Turkse ministers. 'Wij willen niet dat de Turkse  ministers de Nederlandse vrijheid van meningsuiting gebruiken voor een grondwetscampagne, die Turkije naar onze mening eerder minder dan meer democratisch maakt.'

Toch wil de Turkse minister van Familiezaken, Fatma Betül Sayan Kaya, vrijdag al met Turkse Nederlanders in Hengelo spreken. Zij heeft haar bezoek aan de NOS bevestigd. Volgens de gemeente Hengelo is zij echter niet welkom in het betreffende zalencentrum.

Minister Bert Koenders van Buitenlandse Zaken heeft in een telefoongesprek met zijn Turkse ambtgenoot Cavusoglu te kennen gegeven dat Nederland zijn bezoek niet ondersteunt en hij de minister niet zal ontmoeten. Zijn bezoek zal dus een 'privébezoek' zijn. Eerder gaf Cavusoglu aan de datum dat hij Nederland aandoet te laten afhangen van dat gesprek. 'Als minister Koenders mij netjes vraagt om na de Nederlandse verkiezingen te komen, dan ga ik pas volgende week. Als ik niet mag komen, dan ga ik aanstaande zaterdag', aldus Cavusoglu.

Winst voor Wilders

Het Turkse bezoek brengt het Nederlandse kabinet in een bijzonder lastig parket middenin een verkiezingscampagne die deels draait om 'behoud van de Nederlandse identiteit'. Zeker voor VVD-premier Rutte - die net als PVV-leider Geert Wilders in de verkiezingscampagne hamert op de eis dat migranten moeten integreren - komt de Turkse campagnebijeenkomst hoogst ongelegen. Rutte zit niet te wachten op beelden van honderden Turkse Nederlanders die op de been komen en met Turkse vlaggen zwaaien

Het zou koren op de molen van Wilders zijn. De PVV-leider hield woensdag al een bescheiden demonstratie bij de Turkse ambassade en eiste daar een tijdelijk inreisverbod voor het Turkse kabinet totdat hun referendumcampagne voorbij is. Hij wil zo voorkomen dat een 'dictatoriaal regime' kan lobbyen in Nederland. Volgens Turkije mist die oproep z'n uitwerking op het Nederlandse kabinet niet.

'Nederland heeft mij gevraagd niet te komen. Anders zou Wilders winnen,' aldus Cavusoglu dinsdag. Wie exact die vraag zo had geformuleerd, liet hij in het midden.

Weinig drukmiddelen

De vraag is intussen of het überhaupt mogelijk is om Cavusoglu tegen te houden. Veel opties zijn er niet. De Rotterdamse burgemeester Aboutaleb heeft een optreden in zijn stad geweigerd, met het argument dat de openbare orde mogelijk verstoord wordt.  

Dat zou de Turken er echter niet van hoeven weerhouden om hun minister op de Turkse ambassade in Den Haag of het consulaat in Rotterdam te ontvangen. In Duitsland ging dat eerder deze week net zo. Toen sprak Cavusoglu honderden toegestroomde Turken toe vanaf het balkon van het consulaat-generaal in Hamburg.