Belgische soldaten houden de wacht voor de Turkse ambassade in Brussel een dag nadat verschillende mensen gewond raakten door een botsing tussen voor- en tegenstanders van de Turkse president Erdogan.
Belgische soldaten houden de wacht voor de Turkse ambassade in Brussel een dag nadat verschillende mensen gewond raakten door een botsing tussen voor- en tegenstanders van de Turkse president Erdogan. © ANP

Interne Turkse spanningen bereiken ook België; probleem 'groter' door Nederland

De rellen bij de Turkse ambassade in Brussel afgelopen donderdag laten opnieuw Turkse politieke spanningen in Europa zien. Opvallend is de reactie van de Belgische overheid: die is een stuk gematigder dan in de buurlanden. 'Nederland en Duitsland hebben het probleem groter gemaakt.'

Was het een Turkse nationalist die vlakbij de ambassade verkiezingsaffiches ophing, en zo de woede wekte van enkele Koerden? Of was het een Koerdische provocatie, die bij enkele Erdoganaanhangers de stoppen deed doorslaan? De ware toedracht van de rellen donderdagavond aan de Turkse ambassade in Brussel is nog onduidelijk, maar één ding is zeker: alweer kwamen Turkse politieke spanningen in Europa tot uitbarsting.

Tot de sluiting van de stemlokalen bleef de situatie gespannen

Aan de ambassade, waar Belgen met een Turks paspoort tot 9 april kunnen stemmen in het Turkse referendum over presidentiële machtsuitbreiding, brak donderdag in de late namiddag een vechtpartij uit. Iemand deelde messteken uit, een ander sloeg met een ijzeren staaf. Vijf mannen raakten gewond, en werden opgepakt als verdachten. Een zesde gewonde, de 60-jarige Koerdische activiste Sultan Ogras, zou de vechtersbazen uit elkaar hebben willen halen.

Tot daar kon het nog om een losstaand incident gaan, maar een paar uur later verzamelden 150 tot 200 aanhangers van beide kampen zich voor de ambassade. Volgens de krant Het Laatste Nieuws provoceerde een man met een Turkse vlag de Koerdische aanwezigen, en werden stenen heen en weer gegooid. De politie, die een waterkanon opstelde, wist beide partijen uit elkaar te houden, maar tot de sluiting van de stemlokalen, om 21.00 uur, bleef de situatie gespannen.

Toenemende spanningen

De rellen passen in een lijn van toenemende spanningen binnen de Turkse gemeenschappen in West-Europa. Interne politieke spanningen uit Turkije worden naar Nederland, Duitsland en ook naar België (200 duizend Turkse inwoners) geëxporteerd.

Dat was al zichtbaar in juli vorig jaar, toen het na de mislukte staatsgreep in Turkije dagenlang onrustig was in Belgisch Limburg, de streek van de Turkse mijnwerkers en hun nakomelingen. Sympathisanten van Fethullah Gülen, die door president Erdogan verantwoordelijk wordt gehouden voor de couppoging, werden bedreigd en moesten onderduiken. Leerlingen op scholen van de Gülenbeweging werden onder druk gezet om van school te veranderen.

Die Turks-Koerdische spanningen doen zich overal in Europa voor, maar in België zijn ze meer zichtbaar

Ayfer Erkul, journaliste en Turkijekenner

Sinds twee jaar lopen ook de spanningen op tussen Turkse nationalisten en Koerdische separatisten, na het mislukken van de vredesbesprekingen tussen Erdogan en de Turks-Koerdische afscheidingsbeweging PKK. In 2016 werd in Brussel een tent van Koerdische activisten in brand gestoken, en werd een brandbom achtergelaten aan het Koerdisch Instituut. Eerder stak in Genk een jongen met Koerdische roots op school twee medeleerlingen van Turkse afkomst neer. 

'Die Turks-Koerdische spanningen doen zich overal in Europa voor, maar in België zijn ze meer zichtbaar', aldus Ayfer Erkul, journaliste en Turkijekenner. 'Met het Europarlement in Brussel is de Koerdische beweging hier heel actief. Telkens als er in Turkije iets gebeurt, staan ze meteen in Brussel te betogen.' De PKK - door de Europese Unie beschouwd als een terreurbeweging - heeft in België zijn officieuze Europese hoofdkwartier.

Belgische reactie

Opvallend is de reactie van de Belgische overheid: die is een stuk gematigder dan in Nederland en Duitsland, waar een campagneverbod voor Turkse ministers tot naziverwijten uit Turkije leidde. In België vond zonder veel ophef een verkiezingsmeeting met een Turkse ex-minister plaats. Na de rellen van donderdag kondigde minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon (N-VA) extra politietoezicht aan, maar zei hij ook dat 'hier weinig aan te doen valt, want we kunnen natuurlijk niet verhinderen dat mensen samenkomen aan de stemlokalen.'

Die pragmatische aanpak is slimmer, vinden Belgische Turkijekenners. 'Als Nederland en Duitsland die ministers gewoon hadden laten spreken, had er waarschijnlijk geen haan naar gekraaid', zegt Ayfer Erkul. 'Nederland en Duitsland hebben het probleem groter gemaakt.'

Meer nuance

De eenzijdige kritiek van Europa werkt het draagvlak voor een autoritaire Erdogan nog verder in de hand

Dries Lesage, politicoloog en Turkijespecialist

'De Nederlandse reactie heeft een averechts effect gehad', beaamt Dries Lesage, politicoloog en Turkijespecialist van de Universiteit van Gent. 'Natuurlijk is het een probleem dat Turkse spanningen naar Europa overwaaien, en natuurlijk moeten we daar iets aan doen, maar wel op een manier dat het sociale weefsel hier hersteld wordt in plaats van verder beschadigd.'

Lesage pleit voor meer nuance in het Europese politieke debat over Turkije. Volgens hem voelen veel Turkse Europeanen zich gefrustreerd door een al te simplistisch narratief over 'grote boosdoener' Erdogan en 'arme slachtoffers' Gülen en de PKK, die echter evenmin democratisch zijn. 'De eenzijdige kritiek van Europa werkt het draagvlak voor een autoritaire Erdogan nog verder in de hand', aldus Lesage. 'Ik pleit ervoor heel kritisch te zijn tegenover Erdogan, maar ook tegenover de andere partijen.'

Waarom de diplomatieke rel met Turkije zo uit de hand liep
De ruzie met Turkije is de grootste diplomatieke rel uit de recente Nederlandse geschiedenis. Hoe kon het zo uit de hand lopen? Een reconstructie. 'Er zijn er maar weinig van ons die hebben geslapen.'(+)

Turkse claim op invloed in Europa heeft een lange geschiedenis
Turkije heeft formidabele chantagemiddelen tot zijn beschikking om erkenning van zijn lange arm in Europa af te dwingen, betoogt arabist Ruben Gischler.

Vertegenwoordiger AK-partij Nederland: 'Schuld voor escalatie ligt bij Nederland'
Op niet mis te verstane wijze zoekt de Turkse president Erdogan de confrontatie met Nederland ('Nazi-praktijken') en Europa ('Jullie zijn nergens veilig'). Mustafa Aslan is de belangrijkste vertegenwoordiger van Erdogans AK Partij in Nederland. Keurt hij Erdogans uitspraken af?(+)