In Brussel wordt geschiedenis geschreven: de Brexitonderhandelingen zijn begonnen
© AFP

In Brussel wordt geschiedenis geschreven: de Brexitonderhandelingen zijn begonnen

Maar op de openingsdag van de onderhandelingen is er niet veel drama

Op de zevende verdieping van een Brusselse kantoorkolos neemt de geschiedenis van Europa een wending die lang voor onmogelijk werd gehouden: de onderhandelingen over de Brexit zijn begonnen.

Zestig jaar ging het in Brussel alleen over eenwording en samensmelten, nu gaat het ook over ontvlechting en uit elkaar gaan

Aan de locatie is niet af te zien dat Europa deze maandag een moment beleeft dat even gedenkwaardig als uniek is. De Brusselse kantoorkolos is gespeend van grandeur, hij reduceert iedereen die er binnen gaat tot een radertje in een machine. Toch is het hier, op deze zonovergoten maandag, dat de naoorlogse Europese geschiedenis een lang voor onmogelijk gehouden wending neemt. Zestig jaar ging het in Brussel alleen over eenwording en samensmelten, nu gaat het ook over ontvlechting en uit elkaar gaan.

Europa neemt deze bocht 's ochtends om elf uur in de beslotenheid van de zevende verdieping van het Berlaymont-gebouw, hoofdkwartier van de Europese Commissie. Daar maken de Fransman Michel Barnier en de Brit David Davis een begin met de onderhandelingen over het vertrek van Groot-Brittannië uit de Europese Unie. Het wordt wel de belangrijkste gebeurtenis in Europa genoemd sinds de val van de Muur in 1989 en het einde van de Sovjet-Unie in 1991.

Maar op de openingsdag van de onderhandelingen is er niet veel drama. Geen Trabantjes vol van bevrijde Oost-Duitsers met tranen van geluk of het middernachtelijk strijken van een vlag als symbool voor het verval en de ondergang van een wereldrijk. 's Avonds verschijnen Barnier en Davis vrijwel op de afgesproken tijd voor de pers. Hun overleg over agenda, structuur en prioriteiten is niet meteen ontaard in eindeloos touwtrekken. Ze hebben afgesproken dat eerst onderhandeld gaat worden over de rechten van EU-burgers in Groot-Brittannië, de rekening van de scheiding en de grens tussen Ierland en Noord-Ierland. Pas als hierbij 'genoeg, tastbare vooruitgang' is geboekt als garantie voor een 'ordelijke scheiding', kan de EU besluiten de onderhandelingen over de toekomstige relatie op handels- en veiligheidsgebied te beginnen, zegt Barnier.

Vleugje tragiek

Het is zoals de EU dat steeds gewild heeft, Londen had gelijktijdig over scheiding en toekomst willen praten. Als er al een vleugje tragiek is, dan zit die hier. De Britse pers is er snel bij om van Davis de verliezer van Dag 1 te maken en Barnier doet niets om die indruk weg te nemen. Op een vraag welke concessies hij heeft gedaan, zegt hij: 'Concessies? Het is het Verenigd Koninkrijk dat besloten heeft de EU te verlaten en niet andersom.' Hij onderstreept dat 'het niet gaat om straffen of om wraak'. Maar de Britten moeten beseffen dat hun Brexitbesluit consequenties heeft, aanzienlijke consequenties.

De verhoudingen zijn meteen duidelijk: de Britse regering is vooralsnog de zwakkere van de twee partijen, zeker na de faliekant mislukte verkiezingsgok van de Conservatieve premier Theresa May. Het zal degenen die de Brexit zien als een slechte grap sterken in hun gelijk. Zij wijzen erop dat nog maar vijftien jaar geleden de Britten discussieerden over toetreding tot de euro. Een jaar geleden echter voltrok zich het tot dan toe ondenkbare: een meerderheid van de Britten stemde voor het verlaten van de EU. Het idee dat de Europese integratie onomkeerbaar was, ging in één klap aan diggelen.

In tegenstelling tot de val van de Muur en het einde van de Sovjet-Unie is de Brexit geen verandering die een belofte inhoudt maar een dreiging, vinden de EU-regeringen

Er is een scheur ontstaan in de EU en waar dit gaat eindigen weet niemand in Europa. Is dit het begin van een verdere afbrokkeling of kan de schade beperkt worden gehouden? De Britse minister van Buitenlandse Zaken, Brexiteer Boris Johnson, zegt maandag te geloven dat de onderhandelingen zullen leiden tot een 'gelukkige oplossing' die goed is voor Groot-Brittannië en de rest van Europa.

Tegenover die luchtigheid staat de zuinigheid van Barnier. De Fransman is niet van plan een akkoord te sluiten waarbij de Britten wel de lusten van een verenigd Europa krijgen (zoals handelsvoordelen) maar niet de lasten (zoals het vrije verkeer van personen). De 27 EU-landen die hij vertegenwoordigt, zijn daar eensgezind over. Er zijn vele meningsverschillen in de unie: tussen west en oost, noord en zuid. Maar in hun reactie op het Britse Brexitreferendum hebben ze steeds de eenheid weten te bewaren. Een overeenkomst mag niet zo voordelig zijn voor Londen dat het anderen kan aanmoedigen ook de uitgang van de EU op te zoeken.

In tegenstelling tot de val van de Muur en het einde van de Sovjet-Unie is de Brexit geen verandering die een belofte inhoudt maar een dreiging, vinden de EU-regeringen. Europa mag dan een bocht hebben genomen, als het aan hen ligt, blijft het een eenmalige gebeurtenis en gaat het daarna weer recht vooruit.