Zonne-energiepark en windmolenpark in het noordwesten van China.
Zonne-energiepark en windmolenpark in het noordwesten van China. © AP

Het onwaarschijnlijke lijkt te gaan gebeuren: China (!) als beschermheilige van het klimaat

Chinese premier zweert het Verdrag van Parijs hoog te houden

China krijgt een hapklare brok soft power op een presenteerblaadje aangereikt. Het land dat te boek stond als grootste vervuiler, is plots de beschermheilige van het klimaat. Nu president Donald Trump de wereld laat vallen, ziet Peking kansen om de eigen visie te pluggen. En daar is China al zeker tien jaar op uit.

Jarenlang hadden de Verenigde Staten het patent op soft power de praktijk dat andere landen jouw cultuur, politiek en beleid zo geweldig vinden dat ze spontaan jouw leiding zoeken en zonder dwang jouw belang dienen.

Tot wanhoop van menige Chinese diplomaat is die soft power Peking niet komen aanwaaien, ondanks de miljarden die Peking buiten de landsgrenzen in China-vriendelijke media en Chinese taalinstituten pompt. En nu ligt daar ineens die gouden kans om een internationale kwestie van immens belang aan te pakken op Chinese in plaats van westerse voorwaarden.

Anderen wijzen China op de vacature voor mondiaal leiderschap. 'Het is niet iets wat China moet doen, het gaat er niet om dat de VS China ertoe dwingen, integendeel, het is wat China zelf wil', zei voormalig klimaat-topambtenaar voor de Verenigde Naties, Christiana Figueres, in de Hongkongse krant South China Morning Post.

Desnoods halen we ons milieudoelen zonder president Trump maar samen met Peking

Jerry Brown, gouverneur van Californië

Van broeigasbrakend enfant terrible naar internationale klimaatredder: de wisseling van de wacht gaat wel erg snel, zelfs voor Chinese begrippen. 'Dat Trump 'Parijs' aan de kant zet, betekent dat er een vrij grote schoen te vullen is voor een enkel land', schrijft staatspersbureau Xinhua. 'Onze houding ten opzichte van 'Parijs 'heeft geen verband met geopolitiek. China is niet geïnteresseerd in discussies over leiderschap in de strijd tegen klimaatverandering', aldus de populaire krant Global Times.

Tot het verdrag van Parijs in 2015 wees China bindende beperkingen aan de uitstoot stelselmatig af. Peking zag economische groei en luchtvervuiling als zijn historisch recht: de westerse industrielanden moesten klimaatverandering maar tegenhouden, als het al bestond. Nadat China in 2007 de VS als grootste vervuiler van de troon had gestoten, kregen de Chinezen daar zelf steeds meer last van: lucht, water en bodem zijn in China inmiddels totaal verziekt. Inmiddels hecht de Chinese staat aan 'Parijs': niet om de wereld te redden, maar om zichzelf overeind te houden. Permanente volkswoede over een vergiftigd milieu komt de legitimiteit van de communistische partij niet ten goede.

Om door te stoten naar een duurzame economie zijn pijnlijke hervormingen nodig

Verder is er het economische eigenbelang. China is de grootste producent van zonnepanelen, goed voor 66 procent van de wereldwijde zonnecellenproductie, en ook voor andere niet-fossiele energiebronnen komt de koploperspositie binnen bereik.

Maar voor China echt een duurzame economie kan worden, zijn er nog wel wat lastige hervormingen nodig het doorbreken van staatsmonopolies op energie bijvoorbeeld, en het gebruik van steenkool fors terugdringen. Deze moeilijke maatregelen zijn nodig om de Chinese economie te moderniseren: president Xi Jinping heeft ze al ver voor 'Parijs' aangekondigd. Als China internationaal toonaangevend wordt op het gebied van het klimaat, dan geeft dat Xieen extra stok achter de deur om zijn binnenlandse agenda snel door te voeren.

Dat een internationale kwestie van immens belang zoals het klimaatvraagstuk op Chinese voorwaarden wordt aangepakt is een primeur

En dan is er nog dat laatste, maar wellicht verleidelijkste aspect. Plotseling wordt Peking een hapklare brok soft-power aangereikt  op een glanzend presenteerblaadje. Dat anderen jou zo geweldig vinden dat ze uit zichzelf, zonder druk, jouw leiding zoeken om spontaan te doen wat in jouw belang is - de definitie van soft-power - dat was tot voor kort bij uitstek het specialisme van de Verenigde Staten. Maar nu Trump de wereld laat vallen ziet Peking kansen de Chinese visie te pluggen. Iets waar China al langer op uit is, maar de soft-power die daarvoor nodig is, kwam tot wanhoop van menig Chinees diplomaat niet aanwaaien. En nu ligt daar een kans. Dat een internationale kwestie van immens belang zoals het klimaatvraagstuk op Chinese in plaats van westerse voorwaarden wordt aangepakt is een primeur. Voor de wereld, maar vooral voor China zelf. Peking voelt nu voorzichtig of die pet past en of hij een beetje lekker zit.

Klimaatspecial

Trumps doctrine: Amerika versus de rest
De bijna tweehonderd landen die zich hebben verenigd in de strijd tegen de opwarming van de aarde moeten het voorlopig doen zonder Amerika. President Donald Trump joeg donderdag de kogel door de kerk en trekt de VS terug uit het akkoord van Parijs.

Trumps klimaatbeleid

Nu Trump uit het klimaatakkoord stapt, betekent het niet dat Amerika zomaar terug kan naar het steenkolen-tijdperk. (+)

Amerikaans vacuüm

Terwijl in Amerika het getouwtrek om het klimaatakkoord zijn ontknoping nadert, besluiten Europa en China tot hechtere samenwerking.

'Hij zet Amerikanen op tweede plaats'
Dit zijn de reacties op Trumps voorspelde anti-Parijsbesluit.

Goed klimaatjaar
Met het van kracht worden van het klimaatakkoord van Parijs is in 2016 een basis gelegd voor een klimaatneutrale wereldeconomie (+). Daar verandert geen Trump iets aan.

Hoofdpunten
Het historische klimaatakkoord tussen 195 landen, afgesloten in Parijs eind 2015, staat bol van de compromissen. Dit zijn de hoofdpunten (+).

Ambitieus genoeg?
Wat waren de grote kwesties die ten grond lagen aan het klimaatakkoord? Vijf vragen over de klimaattop in Parijs (+).