Groningse gemeente Reiderland verzet zich tegen financiële betutteling door Den Haag; 'Armste gemeente betaalt hoogste belasting'

'Als dit zo doorgaat stoppen de beide communistische wethouders ermee. En weigert de fractie van de NCPN langer bestuurlijke verantwoordelijkheid te nemen....

Van onze verslaggeverWio JoustraBEERTABurgemeester W. Cornelis van de Groningse gemeente Reiderland zegt het alsof het de gewoonste zaak van de wereld is. Hij stelt de zaak niet mooier voor dan hij is. Maar opnieuw een regeringscommissaris in het laatste bastion van het communisme in Nederland? Daar waar de Nieuwe Communistische Partij Nederland sinds de gemeenteraadsverkiezingen van 1994 een absolute meerderheid heeft in de raad en de beide wethouders in het college van B en W levert?De Koude Oorlog is voorbij. De gestaalde kaders zijn niet meer dan een reliek uit een ver verleden. Bovendien, de laatste regeringscommissaris in Finsterwolde, dat was begin jaren vijftig, van juli 1951 tot september 1953 om precies te zijn. En de laatste in Beerta? Nog langer geleden: van januari 1934 tot september 1935.Reiderland is bij de herindeling van de provincie Groningen in 1990 voortgekomen uit een samenvoeging van Beerta, Finsterwolde en Nieuweschans. Reiderland wordt de eerste grote klus voor de Raad voor de Financiële Verhoudingen, de opvolger van de Raad voor de Gemeentefinanciën, die vandaag in Den Haag wordt geïnstalleerd. De nieuwe raad kan de borst natmaken. Want Fré Meis-land laat het er niet bij zitten.Sinds zijn conceptie is Reiderland artikel-12-gemeente; Nieuweschans en Beerta waren het voor die tijd al. Altijd tekorten op de begroting, die moesten worden aangevuld door het rijk. De tekorten zijn een erfenis uit het verleden, waaraan de vondst van dozen met belastingaangiften van vlak voor de oorlog - onlangs op de zolder van het oude gemeentehuis in Finsterwolde - herinnerde.Daaruit bleek dat de gemiddelde boerenarbeider toen een belastbaar inkomen had van zo'n duizend gulden per jaar en de meeste boeren van veertig- tot vijftigduizend gulden per jaar. Schrijnender kan de sociale kloof destijds in zo'n kleine plattelandsgemeenschap nauwelijks worden aangetoond.De PvdA-burgemeester Cornelis, door het Groninger Dagblad uitgeroepen tot 'Man van 1996', is klaar voor een nieuwe sociale strijd, die tegen de financiële betutteling van Den Haag. Hij heeft niet de minste partijgenoten ingeschakeld om met hem de barricaden te beklimmen: provinciegenoot en fractievoorzitter J. Wallage en fractielid S. Noorman-Den Uyl in de Tweede Kamer. Zij heeft al gewezen op 'het bijzondere geval' van Reiderland: veel uitkeringsgerechtigden, grote werkloosheid en de geschiedenis van het gebied.'Twee op de drie inwoners leven rond het bestaansminimum', rekent Cornelis uit. 'En die betalen al onevenredig grote lasten. Want als artikel-12-gemeente moeten je belastingen 100 procent kostendekkend zijn. En als entreekaartje voor de artikel-12-status moeten de mensen zeshonderd gulden onroerendzaakbelasting betalen. In relatie tot de woningprijzen is dat drie keer het gemiddelde. De armste gemeente van Nederland betaalt het hoogste ozb-tarief.'De strijd die geleverd moet worden, liegt er niet om. De Inspectie Financiën Lokale en Provinciale Overheden (IFLO) wil Reiderland voor 1996 slechts een aanvullende bijdrage van 1,649 miljoen gulden uit het Gemeentefonds toekennen. En dat terwijl het tekort door de gemeente is begroot op 3,4 miljoen. Het 'relevante' tekort, zoals de IFLO dat heeft berekend, is 'slechts' 2,5 miljoen. Dus een klein miljoen minder. Daarnaast, vindt de IFLO, kan Reiderland ook nog wel eens 860 duizend gulden bezuinigen.Een 'absurde' taakstelling voor een gemeente met zevenduizend inwoners in een gebied met de zwakste sociale structuur van Nederland, vinden Cornelis en de gemeenteraad. En dat vindt ook de provincie Groningen, die Reiderland van harte steunt, een voor de overheidsverhoudingen in het land opmerkelijke lobby. 'Er is door de IFLO te weinig rekening gehouden met de bijzondere cumulatie van maatschappelijke problemen in Reiderland', schrijven Gedeputeerde Staten aan de staatssecretarissen van Financiën en Binnenlandse Zaken.Cornelis kan echt boos worden over de formele opstelling van de IFLO. Want onder het mom van een stringenter artikel-12-beleid houden de inspecteurs zich volgens de burgemeester gewoon niet meer aan afspraken uit het verleden. Zo is de aanvullende rijksbijdrage voor de betaling van de vele uitkeringsgerechtigden goeddeels geschrapt en moet er btw worden betaald voor het nieuwe gemeentehuis in Beerta, voorheen een bejaardencentrum, dat voor vijf miljoen gulden verbouwd is. Alles bij elkaar loopt de gemeente ruim een miljoen gulden mis.En dan is er nog een veelheid aan problemen waarmee het rijk de streek opzadelde toen de bomen nog tot de hemel leken te groeien. In de streek mocht van alles worden gebouwd om de werkgelegenheid te stimuleren: sportvelden, zwembaden, dorpshuizen. Het dorpshuis van Finsterwolde werd in die tijd het 'Bolshoi-theater' genoemd, vanwege de uit de hand gelopen kosten. Nu het minder gaat, moeten wel de exploitatie en het onderhoud worden opgebracht. Privatisering gaat in een arme gemeente als Reiderland moeizaam.Cornelis wijst erop dat het rijk de problemen van zijn gemeente onderkent. Onder de nieuwe Financiële Verhoudingswet is Reiderland 'voordeelgemeente': er komt structureel een miljoen per jaar aan algemene uitkering uit het Gemeentefonds bij.Des te onbegrijpelijker vindt hij de opstelling van de IFLO ten opzichte van 1996. 'Ik maak me echt zorgen over het draagvlak voor de gigantisch hoge lasten in Reiderland. Het is onmogelijk ze nog meer op te schroeven. Er is nog net geen sprake van een volksopstand. Maar het is ook nauwelijks meer aan de bevolking uit te leggen.'