De Turkse president Erdogan.
De Turkse president Erdogan. © REUTERS

EU-parlement waarschuwt voor overhaaste toenadering tot Turkije

Het Europees Parlement bespreekt dinsdag een ongekend kritisch rapport over de handel en wandel van de Turkse regering, juist op een moment dat de EU steeds nauwer met Ankara samenwerkt om de migratiecrisis te bezweren. Het jaarlijkse voortgangsrapport over een mogelijk Turkse toetreding tot de EU neemt dan ook flink afstand van de Europese Commissie en de Europese regeringsleiders.

De Europese Commissie krijgt forse kritiek te verduren omdat ze luisterde naar een verzoek van de Turkse president Erdogan

Het rapport geldt als een barometer hoe er door Europese parlementariërs naar Turkije wordt gekeken. De speciale rapporteur over Turkije, PvdA-Europarlementariër Kati Piri, noemt het 'misschien wel het meest kritische rapport over Turkije in de afgelopen jaren'. Ze presenteert het dinsdag in de Commissie Buitenlandse Zaken van het Europees Parlement.

Het gaat niet goed met de hervormingen in Turkije, zo stelt Piri vast. Op een aantal belangrijke punten zoals onafhankelijke rechtspraak, vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid holt de situatie achteruit. Er zijn steeds vaker berichten over de enorme druk op Turkse media, waar honderden journalisten hun baan verliezen en tientallen in de gevangenis zitten in afwachten van een veroordeling.

De Europese Commissie krijgt forse kritiek te verduren omdat ze vorig jaar braaf luisterde naar een dringend verzoek van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan. Een kritisch voortgangsrapport over Turkije verdween in de bureaula tot na de verkiezingen van 1 november die een overwinning voor de AK-partij van Erdogan opleverde. Dat besluit van commissie voorzitter Jean-Claude Juncker wekte de indruk dat Europa bereid was om over allerlei gevoelige zaken te zwijgen, zolang Turkije maar meewerkte aan het oplossen van de vluchtelingencrisis.

Lof over open-deur politiek

Hoofdpunten uit het Turkije-rapport

- De onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en vrijheid van meningsuiting gaan in Turkije achteruit.
- De Europese Commissie en regeringsleiders moeten opkomen voor de rechtsstaat in Turkije, ook als dat om politieke redenen niet uitkomt.
- De Europese Unie moet bemiddelen in de opgelaaide Turkse oorlog met de Koerdische strijdgroep PKK om een staakt-het-vuren te bereiken.
- Een gezamenlijk actieplan voor migratie van de EU en Turkije is goed, maar de samenwerking moet neit afhankelijk worden gemaakt van toetredingsonderhandelingen.

Er is niet alleen kritiek, maar ook veel lof over hoe Turkije de afgelopen jaren een open-deur politiek heeft gevoerd en de manier waarop tot nu toe de vluchtelingen zijn opgevangen. Er is waardering voor de manier waarop de Turkse bevolking al vijf jaar lang bijdraagt aan de vluchtelingencrisis. Ondanks het feit dat de grote aantallen vluchtelingen soms sociale problemen geeft, zijn er door de Turkse bevolking offers gebracht en nog steeds.

Waar het rapport geen antwoord op geeft, is de vraag of Turkije wel een veilig land is, waar je volgens Europese plannen - zoals die van PvdA leider Diederik Samsom -  vluchtelingen naar terug kunt sturen. Volgens rapporteur Kati Piri is dat juridisch gezien nog niet het geval. Op dit moment is het niet mogelijk om als vluchteling asiel aan te vragen in Turkije. Er zijn beschermingsmaatregelen aangekondigd voor Syriërs, maar Afghanen en Irakezen hebben voorlopig geen enkel recht in Turkije.

Het rapport bespreekt uitgebreid de diepe bezorgdheid over de militarisering en de steeds grimmiger situatie in het zuidoosten van Turkije

'Zolang Turkije mensen niet de gelegenheid geeft om asiel aan te vragen in het land, kun je het puur juridisch gezien niet een veilig derde land noemen', zegt Piri. 'De Europese Commissie is een week geleden met een overzicht van de migratiecrisis gekomen. Daarin wordt bepleit om zelfs zonder die mogelijkheid tot een asielaanvraag, Turkije tot een veilig land te verklaren. Dat is wel een hele grote draai.'

Het rapport bespreekt uitgebreid de diepe bezorgdheid over de militarisering en de steeds grimmiger situatie in het zuidoosten van Turkije. De Turkse regering heeft natuurlijk het recht om op te treden tegen terrorisme. Maar het instellen van de avondklok, de staat van beleg, het harde ingrijpen van de veiligheidstroepen in sommige delen van het Koerdische gebied, is volgens het rapport niet proportioneel. Het mag niet de vorm aannemen van het collectief straffen van de Koerdische bevolking. Overigens wordt het gebruik van geweld door de Koerdisch PKK in het rapport evenzeer veroordeeld. De PKK staat op de EU-lijst van terroristische organisaties.


De Europese Unie moet iedere vorm van samenwerking met Turkije - voorlopig - opschorten

  • 77% (3434)

    Eens

  • 23% (1031)

    Oneens

4465 stemmen

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.