Politiek kunstenaar Kaya Mar staat met een schilderij van Theresa May voor het Britse Hooggerechtshof
Politiek kunstenaar Kaya Mar staat met een schilderij van Theresa May voor het Britse Hooggerechtshof © EPA

Dit is de geheime EU-strategie voor scheiding van de Britten

Plan de campagne voor Brexitonderhandelingen

Nu de Britse premier May de knoop over de Brexitdatum heeft doorgehakt, breekt de tijd aan voor de onderhandelingen. Brussel is er klaar voor. De strategie is bepaald; de Volkskrant hoorde van ingewijden wat die inhoudt.

May Day is daar! Negen maanden nadat de Britten per referendum besloten de Europese Unie te verlaten, legt de Brits premier Theresa May volgende week woensdag het officiële Britse verzoek tot vertrek in Brussel neer. De indringende oproep van de EU-27 destijds - stuur de Brexitbrief 'zo snel als mogelijk' - heeft ze alvast aan haar laars gelapt.

EU-verjaardag

De EU viert op zaterdag 25 maart de zestigste verjaardag van de Verklaring van Rome ingetogen. In de hernieuwde verklaring is weinig te zien van Timmermans 'vernietigende storm' die de EU bedreigt - het is niet meer dan een briesje.

Gedraal kan Brussel niet worden verweten. Binnen 48 uur nadat May de Brexitknop indrukt, stuurt EU-president Donald Tusk een ontwerponderhandelingsmandaat naar de regeringsleiders. Het best bewaarde geheim van Brussel, zeggen betrokkenen over dit ontwerp. Slechts zes mensen (onder wie Tusk en voorzitter Jean-Claude Juncker van de Europese Commissie) hebben het circa tien pagina's tellende stuk in hun tas. Deze 'guidelines' zoals ze in de Brusselse wandelgangen worden genoemd, bepalen het kader voor de posities die de lidstaten tegenover Londen zullen betrekken.

Ze zijn afgelopen negen maanden opgesteld onder leiding van Didier Seeuws, de oud-kabinetschef van voormalig EU-president Herman Van Rompuy, een even bescheiden als briljante EU-ambtenaar. Het ontwerpmandaat begint volgens betrokkenen met een algemeen hoofdstuk waarin wordt benadrukt dat de EU-27 één front vormt en dat toegang tot de interne markt (grote wens van Londen) de acceptatie van de vier vrijheden (vrij verkeer van werknemers, kapitaal, goederen en diensten) vereist, een gruwel voor Londen.

Het explosiefste onderdeel van de scheidingsakte is de rekening: de financiële verplichtingen uit het verleden die Groot-Brittannië moet nakomen

Het tweede hoofdstuk behandelt de principes voor de scheidingsakte. De EU-27 wil dat de circa drie miljoen in Groot-Brittannië wonende burgers uit andere landen, daar kunnen blijven. Dat ze hun baan en zorg behouden. In ruil daarvoor zal de EU-27 de naar raming een miljoen Britten op het Europese vasteland (onder meer aan de Spaanse costa's) met rust laten.

Het explosiefste onderdeel (zeker publicitair) van de scheidingsakte is de rekening: de financiële verplichtingen uit het verleden die Groot-Brittannië moet nakomen. 'De afrekening!', briesen furieuze Britten sinds EU-ambtenaren het bedrag op 60 miljard euro hebben geraamd. Het Britse parlement wappert nu al met eigen juridische adviezen waaruit blijkt dat niet Londen aan Brussel moet betalen maar andersom.

De rekening is politiek en technisch een mijnenveld. Hoe bereken je de pensioenlast van de circa 55 duizend ambtenaren die bij de EU werken? Hoe schat je de waarde van de EU-bezittingen (gebouwen, wagens, wijnvoorraad in EU-restaurants) waaraan Groot-Brittannië heeft bijgedragen? Wat zijn de budgettaire verplichtingen van de EU waaraan Groot-Brittannië zich heeft gecommitteerd?

Erfenis

Omdat Londen het Europees Hof van Justitie niet langer wil erkennen, is een nieuw arbitragehof nodig

Bij dat laatste speelt de erfenis van de Britse oud-premier David Cameron een speciale rol. Diens eis om de EU-begroting voor 2014-2020 te verlagen, resulteerde erin dat de betalingen inderdaad de eerste jaren werden beperkt. In ruil daarvoor gingen de verplichtingen (harde toezeggingen over subsidies die pas later tot betalingen leiden) fors omhoog. Dat wreekt zich nu bij de eindafrekening.

Politiek gevoelig ook is de geschillenregeling voor het (niet ondenkbeeldige) geval er ruzie ontstaat over de uitvoering van de scheidingsakte. Omdat Londen het Europees Hof van Justitie niet langer wil erkennen, is een nieuw arbitragehof nodig. Een andere optie is het Internationaal Gerechtshof in Den Haag.

Het derde hoofdstuk van het mandaat handelt over 'het kader van de toekomstige betrekkingen', zoals artikel 50 (de exitclausule in het Europees Verdrag) de nieuwe handelsrelatie omschrijft. De EU-27 benadrukt dat het EU-lidmaatschap moet lonen, oftewel: Groot-Brittannië verliest een deel van zijn huidige handelsvoordelen.

Het ontwerpmandaat rondt af met een hoofdstuk over de beginselen voor de onderhandelingen zelf. 'Loyale samenwerking' is het sleutelwoord, kennelijk wordt dat niet vanzelfsprekend geacht.

Op een speciale top begin mei zullen de regeringsleiders het onderhandelingsmandaat vastleggen. Betrokkenen verwachten discussie over de rekenmethode voor het opstellen van de rekening. De leiders moeten verder een belangrijke keuze maken in de onderhandelingstactiek: beginnen de gesprekken over de scheidingsakte en de handelsrelatie tegelijkertijd, opeenvolgend of 'tijgerend', waarbij de scheiding steeds een stap voor ligt op de handelsrelatie?

Haast is geboden,zodra de Brexitklok vanaf volgende week woensdag begint te tikken

Direct nadat de leiders het mandaat hebben goedgekeurd, gaat dat naar de Europese Commissie, waar eerste onderhandelaar Michel Barnier staat te trappelen van ongeduld. De Commissie werkt de onderhandelingsprincipes uit. Dat zal niet veel tijd kosten, het ontwerpmandaat is in nauw overleg met Juncker en Barnier opgesteld.

Frans-Duitse as

Sinds zijn benoeming in september heeft de Fransman Barnier alle 27 lidstaten bezocht. Hij weet precies waar de gevoeligheden liggen en waar verdeeldheid binnen de EU27 - de hoop van Londen - dreigt. Barnier en zijn rechterhand Sabine Weyand, een Duitse topambtenaar van de Europese Commissie, hebben op alle beleidsterreinen in kaart gebracht hoe de scheiding zich kan voltrekken en met welke gevolgen. 'Ongekend indrukwekkend', betitelt een betrokken hoge diplomaat het werk van deze Frans-Duitse as.

Haast is geboden, weet Barnier. Zodra de Brexitklok vanaf volgende week woensdag begint te tikken, resteren Groot-Brittannië en de EU-27 twee jaar om de scheiding en een nieuwe handelsrelatie uit te onderhandelen. Een megaontvlechting na 44 jaar Brits EU-lidmaatschap. De luchtige campagnetaal destijds van de Brexiteers - een paar maanden praten, dan zijn we eruit - is volledig verstomd.

Als het aan Barnier ligt, beginnen de onderhandelingen nog in mei. Zijn doel is die volgend najaar af te ronden zodat de lidstaten en het Europese parlement de scheidingsakte van Groot-Brittannië vóór de Europese verkiezingen van mei 2019 hebben goedgekeurd. Betrokkenen gaan ervan uit dat de gesprekken in Brussel plaatsvinden waarbij Barnier en zijn Britse tegenpool David Davis hun moerstaal zullen spreken. De tolken zijn al ingeroosterd.

Niemand hoopt op een harde clash maar de straatvechtersreputatie van Davis stelt niet gerust

Niemand hoopt op een harde clash maar de straatvechtersreputatie van Davis stelt niet gerust. Brusselse diplomaten onderstrepen dat Weyand en haar tegenspeler Oliver Robbins een flink deel van het werk zullen verrichten. De verwachtingen over Weyand zijn hoog: 'Ze zal de Britten alle hoeken van de kamer laten zien', zegt een diplomaat die de Duitse goed kent.

Mochten de twee partijen toch met rode koppen en slaande deuren uit elkaar gaan, dan verlaat Groot-Brittannië de EU zonder akkoord. 'Laat me duidelijk zijn: geen deal is beter voor Groot-Brittannië dan een slechte deal', waarschuwde premier May in januari. 'In dat geval wordt het: zie je in Den Haag!', zegt een EU-ambtenaar, verwijzend naar het Gerechtshof. Dan volgt op het vertrek van Groot-Brittannië een juridische veldslag over de rekening die jaren gaat duren.

Lees hier meer:


Britse premier May wil op 29 maart Brexit inluiden  


29 maart is de datum waarop de Britten de Punjab aan hun rijk toevoegden (1849), Robert Scott stierf op Antarctica (1912) en de eerste Engelse homo's trouwden (2014). In de toekomst zal het vooral de dag zijn waarop de Britten de EU, over twee jaar, na 46 jaar echt vaarwel zeggen.   

Niets staat May meer in de weg om artikel-50 in werking te laten treden

Groot-Brittannië zal pas eind maart artikel-50 in werking laten treden. Dat maakte premier Theresa May bekend. Eerder had Nicola Sturgeon, de Schotse premier, aangekondigd dat de Schotten wellicht in najaar 2018 al naar de stembus gaan om zich uit te spreken over onafhankelijkheid. 

'Brexit heeft afschrikwekkend effect op rest van Europa'

Er zullen geen andere landen meer uit de Europese Unie stappen. Dat verwacht Guy Verhofstadt, de liberale fractieleider in het Europees Parlement en namens het EU-parlement medeonderhandelaar over de Brexit. De chaos die de Brexit veroorzaakt in Groot-Brittannië heeft een afschrikwekkende werking, denkt hij.          

Britse bewindslieden lijken het woord 'Brexit' te vermijden

Hebben Britse bewindslieden de opdracht gekregen om het woord 'Brexit' voortaan te vermijden? Deze vraag stellen Westminster-watchers zich sinds minister van Financiën Philip Hammond zijn begroting heeft voorgedragen. Hij stelde zelfstandigen een belastingverhoging in het vooruitzicht en wierp zich op als redder van de pubs, maar tijdens de 58 minuten durende voordracht klonk er geen woord over de grootste gebeurtenis op het eiland sinds de Tweede Wererldoorlog.