Chinese agenten nemen een DNA-monster af
Chinese agenten nemen een DNA-monster af ©

China legt enorme dna-databanken aan: 'Orwelliaans genetisch systeem'

China zamelt op ongekend grote schaal genetisch materiaal in voor massale dna-databanken. Volgens een rapport van de mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch maakt vooral de provincie Xinjiang er haast mee. Inwoners die daar een paspoort aanvragen, moeten dna afstaan, vingerafdrukken inleveren en meewerken aan een systeem voor stemherkenning.

De grootschalige monitoring van de bevolking heeft vooral te maken met terrorismebestrijding. In Xinjiang wonen veel islamitische Oeigoeren; in de streek worden regelmatig terroristische bomaanslagen gepleegd. Volgens de Syrische ambassadeur in Peking vechten zeker 5.000 Chinese moslims voor Islamitische Staat en andere extremistische islamitische groeperingen.

De strijd tegen terreur mag wat kosten. De politie zou voor acht miljoen dollar aan dna-analyse-apparatuur hebben ingekocht. Eerder dit jaar werd een systeem ingevoerd waarbij elk voertuig in Xinjiang verplicht een apparaatje krijgt dat via gps de positie van het voertuig in de gaten houdt: zonder zo'n trackingdevice kan een automobilist op geen enkel tankstation terecht. Ook leveranciers van stemanalyse-apparatuur en driedimensionale gezichtsherkenningssystemen zijn gewild bij de politie.  'Nu verheft China zijn Orwelliaanse systeem tot het genetische niveau, aldus Sophie Richardson van Human Rights Watch.

Niet alleen moslims zijn doelwit van de Chinese dna-verzamelwoede: Chinese staatsburgers in allerlei andere provincies wordt ook zonder duidelijke reden om dna gevraagd. Dat gebeurt op scholen, op kantoor en gewoon op straat, blijkt uit foto's van internetgebruikers op onder meer de Chinese website Tieba. Het gaat om mensen die niet verdacht worden van misdaden. Meewerken aan een ondervraging op een politiebureau is in sommige gevallen al een reden voor een vingerprik.

Wettelijke waarborgen

Sommige politiekorpsen zijn uit op DNA van migrantenwerkers en prostituees. Dat wordt ingezameld onder het motto 'handhaven van sociale stabiliteit'

Sommige politiekorpsen zijn uit op dna van migrantenwerkers en prostituees. Dat wordt ingezameld onder het motto 'handhaven van sociale stabiliteit'. Andere politiebureaus vragen standaard om een bloedmonster als mensen hun identiteitsbewijs komen verlengen. Ook studenten zijn doelwit: in een universiteitsstad in de provincie Shandong werd het dna van een studentenpopulatie van vijfduizend mannen afgenomen om een diefstal op te lossen.

Een nationaal beleid met wettelijke waarborgen van de privacy en regels die misbruik van genetische informatie kunnen voorkomen, staat in de kinderschoenen, maar intussen heeft China nu al de grootste dna-databasis ter wereld aangelegd. Daar zit het genetisch materiaal in van drie procent van de bevolking in. Het gaat om 40 miljoen individuen.

Hoe lang dat materiaal mag worden bewaard, hoe het wordt gebruikt en met wie het wordt gedeeld, is allemaal onduidelijk. Veel Chinezen weten niet of ze kunnen weigeren hun dna af te staan. Ze worden juist geconditioneerd dat het delen van dna met de autoriteiten louter positieve kanten heeft. Er zijn complete televisieshows die draaien om emotionele herenigingen van ontvoerde kinderen met hun biologische ouders, die bij elkaar worden gebracht met een speciale databank voor vermissingen.

Bij dna-inzamelingen speelt de politie volgens internetgebruikers op discussiefora zoals Tieba vaak in op de angst van ouders dat hun kind wordt ontvoerd en verkocht: kinderhandel komt in arme gebieden regelmatig voor. Daarnaast krijgen geruchtmakende misdaden, zoals seriemoorden die worden opgelost met dna-onderzoek veel publiciteit.