Chaos in het Witte Huis: Trump boos op iedereen, behalve op zichzelf

Roep om grote schoonmaak steeds luider

Donald Trump is boos, teleurgesteld en er oprecht van overtuigd dat hij niets fout doet. Dit is het beeld dat bronnen schetsen van de situatie in het Witte Huis tijdens de moeilijkste week van de president. De roep om een grote schoonmaak onder zijn adviseurs klinkt steeds luider. Maar als Trump zijn in chaos vervallen presidentschap wil redden, zal hij volgens critici bereid moeten zijn de schuld vooral bij zichzelf te zoeken. De vraag is of hij dat kan.

Het probleem is de president.

Al Hunt, politiek commentator Bloomberg

'Een narcist die zou deelnemen aan de Miss America-verkiezing als hij anders was gebouwd.' Zo omschreef het boegbeeld van conservatief Amerika, William F. Buckley, zestien jaar geleden Donald Trump op treffende wijze.

Kortom, een behoorlijk met zichzelf ingenomen persoon. Een man die vindt dat hij altijd gelijk heeft en nooit iets verkeerd doet. 'Als hij naar een glas kijkt, is hij gehypnotiseerd door de reflectie', aldus Buckley in een essay. Deze karaktertrekken komen Amerika's 45ste president in deze roerige tijden niet ten goede. Het Witte Huis rolt van crisis naar crisis, maar de onberekenbare Trump zoekt de schuld hiervoor niet bij zichzelf.

Functionarissen die deze dagen anoniem uit de school klapten over wat er gaande is in het Witte Huis, schetsen het beeld van een boze, gefrustreerde en geïsoleerde president die zich in de steek gelaten voelt. Trump zou zijn staf niet meer vertrouwen en slechts nog maar een klein groepje vertrouwelingen raadplegen, onder wie dochter Ivanka, schoonzoon Jared Kushner en zijn jarenlange lijfwacht Steve Schiller.

Het was Schiller die Trumps ontslagbrief aan FBI-directeur James Comey bezorgde in het FBI-hoofdkwartier. Topstrateeg Steve Bannon, ooit nog afgeschilderd als de sterke man in het Witte Huis, zou nu volledig buitenspel zijn gezet, aldus drie Trump-functionarissen zaterdag tegen persbureau AP. Als dit bericht klopt, zou Bannon op televisie hebben gezien dat Comey de laan was uitgestuurd. 

De president zou verder zijn communicatiestaf, woordvoerder Sean Spicer in het bijzonder, volgens ABC News de schuld geven voor de ophef over het ontslag van Comey. 'Hij is gefrustreerd en boos op iedereen', aldus nieuwssite Axios, zich beroepend op de oude vrienden die Trump naar verluidt in de avond belt als hij alleen is in het Witte Huis. 's Werelds machtigste man verdrijft dan voornamelijk de tijd met het volgen van de nieuwsshows op de kabel. Pas in de zomer zullen first lady Melania en hun zoontje Barron zich bij hem voegen in Washington.

Al deze verzuchtingen van zijn staf in de media, iedere dag weer, maken de belaagde president nog kwader dan hij al is. Want als Trump ergens een bloedhekel aan heeft, dan is het wel het 'lekken' richting de media. Gevolg: het wantrouwen jegens zijn medewerkers neemt toe. En dan te bedenken dat Donald J. Trump 'slechts' 118 dagen erop heeft zitten van zijn presidentschap.

Temperament

David Gergen (75), die vier presidenten bijstond als adviseur en 'troubleshooter', vindt echter dat de politiek onervaren en ongedisciplineerde Trump in deze chaotische dagen de hand in eigen boezem moet steken. Want de grootste vijand van de impulsieve president is op dit moment Trump zelf.

'De staf van het Witte Huis gaat af op de signalen van de president: zijn temperament, zijn karakter en de koers die hij uitzet', aldus Gergen, die pleit voor een snel ingrijpen om het tij te keren. 'Als de president zichzelf al niet goed op orde heeft, zal een reorganisatie van zijn team ook zinloos zijn.'

Kan Trump zijn nog prille presidentschap weer op de rails krijgen? Om preciezer te zijn: hoe kan worden voorkomen dat de president zichzelf keer op keer verwondt? Want zou de regering-Trump nu in crisis verkeren als de president was afgehouden van zijn voornemen om Comey de laan uit te sturen? Bijvoorbeeld door zijn chef-staf Reince Priebus, of een andere adviseur. Door het ontslag van Comey door te drukken, is Trump nu opgezadeld met een speciale aanklager die jarenlang gaat wroeten in zijn mogelijke banden met de Russen.

Onder elke nieuwe regering zou al lang zijn ingegrepen om een einde te maken aan de chaos en tweestrijd in het Witte Huis. Vorige week waren er volop berichten dat Trump eindelijk zou ingrijpen en dat er koppen zouden rollen. De president zou met name ontevreden zijn over Spicer die zijn beleid slecht zou verkopen. Ook zou hij Spicer, die voortdurend op de hak wordt genomen door het satirische programma Saturday Night Live, te zwak en kwetsbaar vinden.

Des duivels

Trump was des duivels over het feit dat Spicer en zijn medewerkers hem vorige week niet volop verdedigden na het ontslag van FBI-baas Comey. De president keek naar de nieuwsprogramma's op tv en zag tot zijn grote woede dat zijn adviseurs daar ontbraken om het omstreden ontslag voor miljoenen kijkers te verdedigen.  

Dat Trump zijn woordvoerder en andere medewerkers slechts kort voor het ontslag op de hoogte had gesteld, leek hij even te zijn vergeten. Ook maakte de kwestie-Comey duidelijk dat Trump helemaal niet vatbaar is voor adviezen om zaken anders aan te pakken.

Met name chef-staf Priebus, normaliter een van de machtigste mannen in het Witte Huis, zou te weinig vat op Trump hebben om hem te laten afzien van dit soort omstreden besluiten. Priebus, zo blijkt nu, is niet iemand van het kaliber James Baker (Reagan) of Leon Panetta (Clinton): adviseurs naar wie presidenten luisterden. 

Trump is echter gewend, zo benadrukte hij tijdens de presidentscampagne volop, om de besluiten zélf te nemen. Vaak doet hij dat instinctief. Dit afgaan op zijn gevoel leverde hem een vermogen op van rond de 4 miljard dollar (3,6 miljard euro). Als ik mijn bedrijf op deze wijze succesvol kon runnen, zo moet Trumps instelling zijn geweest na zijn inauguratie, dan moet het leiden van een supermacht toch ook geen probleem zijn?

Frustreren

Zo dacht de president bij het ontslag van Comey, zo bekende hij vorige week in een interview, dat de Democraten hem meteen zouden steunen. Dit vanwege Comey's omstreden onderzoek naar Clintons e-mailschandaal.

Dat de Democraten het ontslag echter zouden zien als een goedkope poging om het FBI-onderzoek naar zijn mogelijke Rusland-connecties te frustreren, kwam niet in hem op. Ook betoogde Trump dat hij Comey sowieso de laan zou uitsturen, wat zijn onderminister van Justitie ook zou adviseren. Trump: 'Ik zou hem hoe dan ook ontslaan.'

'Trump heeft een voorkeur om anderen de schuld te geven voor zijn eigen fouten', betoogde politiek commentator Al Hunt dinsdag in een opiniestuk. Hunt maakte in zijn 35 jaar in Washington voor The Wall Street Journal tal van presidenten mee.

Hunt: 'Een reorganisatie van zijn staf zou niets helpen. Het probleem is de president. In tegenstelling tot Reagan luistert hij niet. Persoonlijke verantwoordelijkheid zegt hem niks. Uit narcisme of onzekerheid denkt hij dat zijn instincten superieur zijn aan de wijsheid en ervaring van anderen. Tijdens zijn studie aan de Universiteit van Pennsylvania, waarover hij zo graag opschept, leerde hij deze vier woorden niet: het is mijn schuld.'

Gergen, die Bill Clinton in 1993 te hulp kwam nadat hij ook een zeer moeilijk begin had doorgemaakt, is nog niet benaderd door Trump. Ook hij denkt dat de miljardair de schuld bij zichzelf moet zoeken. 'Sommigen zeggen dat hij 70 jaar is, en dat hij dus te oud is om nog te veranderen', aldus Gergen. 'Maar hij is vastberaden, hij wil succesvol zijn. Net als het geval was bij voorgaande presidenten, ligt zijn lot bij zichzelf. Niet bij zijn staf.'

Carl Bernstein, een van de twee journalisten die het Watergate-schandaal onthulde, vindt dat Trump moet ophouden zichzelf zo te beklagen. Dat hij zo 'oneerlijk' wordt behandeld. Bernstein: 'Zelfmedelijden werkte in de campagne, maar nu niet meer.'