Tweede echtgenote is deugd in Gaza

Het islamitische huwelijksbureau Tayseer is gespecialiseerd in de ‘moeilijke gevallen’: invalide mannen, weduwen met kinderen en armlastigen in het algemeen. ‘We bieden hun een gratis maar compleet pakket’, zegt manager Wael al-Khalily in zijn met glimmende tegels beklede kantoor in Gaza-Stad.

Met glossy folders in vrolijke kleuren onderstreept hij de successen die Tayseer in tien jaar heeft geboekt. ‘We hebben kook- en schoonheidscursussen voor vrouwen om hun aantrekkelijkheid te vergroten, en springen financieel bij als een huwelijkspaar geen geld heeft om een slaapkamer te bouwen. Binnenkort hebben we een eigen kapsalon en een feestzaal.’ Tayseer betekent in het Arabisch zoveel als ‘makkelijk maken wat moeilijk is’.

Tweede vrouw is statussymbool

Zonder gêne vertelt de goedmoedige veertiger over ‘de laatste trend’ op de huwelijksmarkt van Gaza: polygamie. ‘Wij zijn de eersten die dat hier begeleiden’, zegt hij trots.

Polygamie is weer in de mode in Gaza. ‘De elite heeft het geaccepteerd’, zegt Al-Khalily. De minister van Binnenlandse Zaken van het Hamasbestuur, Fathi Hammad, heeft drie vrouwen. De leider van de gewapende tak van Hamas, Ahmed Jaabari, heeft twee vrouwen. Voor professoren religieuze studies aan de populaire Islamitische Universiteit van Gaza-Stad hoort het nemen van een tweede of derde vrouw bij hun status.

Bonus voor oorlogsweduwen

De Gaza-oorlog heeft een jaar geleden als katalysator gefungeerd voor de terugkeer van polygamie. Na de hevige Israëlische aanvallen op de Palestijnse enclave bleven een paar honderd vrouwen achter als oorlogsweduwen. Voor hen moest een nieuwe partner worden gevonden. ‘Het is voor weduwen heel moeilijk een geschikte man te vinden, omdat ze minder waard zijn op de huwelijksmarkt’, zegt Al-Khalily. ‘Maar zonder man kunnen ze moeilijk rondkomen, zeker als ze kinderen hebben. Bovendien is hun eer in het geding zolang ze alleenstaand zijn.’

De Hamasregering bood mannen die een oorlogsweduwe als vrouw namen een kleine bonus. Bij die partnerjacht in de crisistijd deden ‘islamitische oplossingen’ opgeld, en speelden religieuze welzijnsorganisaties een cruciale bemiddelende rol. Getrouwde mannen met voldoende middelen om een tweede gezin te onderhouden, werd gevraagd dit ‘sociale probleem’ op te lossen. ‘Het was een van de opties’, zegt Al-Khalily. ‘Het is ons ook gelukt weduwen uit te huwelijken aan 60 oorlogsinvaliden en 38 blinden.’

'Mijn eerste vrouw koos mijn tweede uit'

Al kort na de oprichting van huwelijksbureau Tayseer is tijdens de tweede intifada (2000-2005) geprobeerd polygamie te promoten, zegt initiatiefnemer Fahmi Attily (37). Vier jaar geleden nam hij zelf een tweede vrouw, omdat de eerste hem maar liefst vijf dochters en slechts één zoon had geschonken. ‘Ik wilde meer jongens, die zijn toch de oudedagsvoorziening. Mijn eerste vrouw begreep dat en heeft zelf een tweede vrouw voor mij uitgekozen. Ze heeft ons huwelijksdiner bereid én het ontbijt na de huwelijksnacht.’

Maar tijdens de tweede intifada liepen de Gazanen er nog niet warm voor. Wel hanteerde de samenleving steeds striktere gedragscodes: het is al jaren ondenkbaar dat een ongetrouwde man met een ongetrouwde vrouw een kopje thee gaat drinken. Polygamie bleef echter iets van grootmoeders tijd. De familiewetten van de Palestijnse Autoriteit stonden een man dan wel toe vier vrouwen te hebben, maar dat kwam alleen nog voor in de armste regionen en onder bedoeïenen.

'Babyfabriek'

Het experimenteren begon weer in de vroomste vleugels van de islamitische beweging in Gaza. Hamasleider Nizzar Rayyan, bekend om zijn vurige toespraken, pronkte met zijn vier vrouwen. Hij omschreef zijn familie als een ‘babyfabriek’ die strijders voor de nationale zaak leverde. (Tijdens de Gaza-oorlog kwamen ze bijna allemaal om bij een Israëlisch bombardement.)

Achteraf, zegt Attily, waren tien jaar geleden de sociaal-economische omstandigheden én de politieke cultuur er nog niet naar om op de terugkeer van polygamie te hopen. Maar de verhoudingen in Gaza zijn langzaam veranderd. ‘Aan de religieuze regels voor polygamie is sinds de profeet Mohammed niets veranderd. Het zijn de omstandigheden waarin de islam gepraktiseerd wordt die veranderen.’

Welzijnsorganisaties

De islamistische Hamas voert al tweeënhalf jaar alleen het bewind in Gaza, en de grenzen van de enclave zijn sinds 2007 onder aanvoering van Israël hermetisch afgesloten. De economie is er op sterven na dood, en geregeld is Gaza onder vuur genomen door Israël. De 22-daagse oorlog was ruim een jaar geleden de laatste en hevigste van een reeks Israëlische aanvallen sinds de ontruiming van Joodse nederzettingen in 2005. Het is moeilijk na te gaan welk tot puin geschoten huis van welke gevechtsronde dateert.

In die misère zetten de islamitische welzijnsorganisaties – gefinancierd door moslimliefdadigheid uit de Arabische wereld en Europa – de toon voor sociaal beleid. ‘Ons werk is geen officieel Hamasbeleid’, zegt manager Al-Khalily. ‘Maar ze hebben geen bezwaar, en moedigen ons aan zolang we de sociale stabiliteit in de samenleving bevorderen.’

In de maanden na de Gaza-oorlog kwamen steeds meer mannen bij Tayseer langs om zich aan te bieden voor een tweede vrouw. ‘We hebben er een aparte afdeling voor opgezet, zo groot was de vraag’, zegt manager Al-Khalily.

Sociale plicht

Eerst gaat Tayseer de motieven en antecedenten van de mannen na. ‘De belangrijkste vraag is of zijn eerste vrouw ermee instemt. Als ze een tweede vrouw willen, omdat de eerste niet kan koken of altijd naar uien stinkt, bieden we haar een cursus aan om dat huwelijk te verbeteren. Alleen als we ervan overtuigd zijn dat zo’n man het als zijn sociale plicht ziet en hij voldoende geld heeft, zoeken we een vrouw voor hem.’

De kier van haar gezichtsbedekkende sluier toont de felle ogen van Umm Barra (26). Ze is zes maanden geleden getrouwd, als tweede vrouw van een hoogleraar aan de Islamitische Universiteit van Gaza-Stad. ‘Ik had als gescheiden vrouw geen andere opties’, zegt ze. ‘En mijn man is respectabel: hij is vroom en gepromoveerd. Voor westerlingen is het misschien vreemd, maar onze religie staat het toe. Bij jullie is het prima als mannen vreemdgaan, bij ons kunnen we dat op deze manier goed regelen.’

Haar familie had aangedrongen op een scheiding toen haar eerste man als strijder van de Islamitische Jihad zeven jaar cel kreeg in Israël. ‘Ik wilde wel op hem wachten, maar zij vonden dat in mijn vruchtbare jaren geen goed idee.’

Net als de eerste vrouw heeft Umm Barra een eigen verdieping in het huis waar ze wonen. Haar man slaapt een nacht bij de een en dan een nacht bij de ander. ‘Hij behandelt ons gelijkwaardig. Ik heb het gevoel dat ik de enige vrouw ben in zijn leven. Maar niet alle tweede vrouwen hebben zo’n zelfde ervaring, hoor.’