Peking bestraft kritische advocaten

De aanklacht wordt door collega’s van Xu beschouwd als een dekmantel; de bedoeling zou zijn hem een lesje te leren. Als advocaat streek Xu de communistische partij tegen de haren in door politiek gevoelige zaken aan te nemen. Zo verdedigde hij ouders van kinderen die vorig jaar getroffen werden door het ‘babymelkschandaal’, waarbij door falende kwaliteitscontroles twee baby’s stierven en er meer dan duizend ziek werden.

Tegenslag

De arrestatie wordt in juridische kringen beschouwd als een ernstige tegenslag voor het streven naar een beter rechtssysteem. China’s rechtbanken fungeren traditioneel als verlengstuk van de partij. Enkele jaren geleden formuleerde de centrale regering als beleidsdoel dat de rechtspleging onafhankelijker moet worden.

In de praktijk komt daar nog weinig van terecht, zo blijkt uit gevallen als die van Xu. Zo gauw de zittende bestuurlijke macht zijn belangen – vaak verhuld in termen als ‘de sociale stabiliteit’ – in gevaar ziet komen, krijgen als lastig ervaren advocaten en mensenrechtenactivisten te maken met intimidatie en straf.

Intimidatie

Xu is een collega van de bekende mensenrechtenadvocaat Teng Biao. Met anderen richtten zij zes jaar geleden het Open Grondwet Initiatief op (Gongmeng, in het Chinees), een soort wetswinkel. Gongmeng werd vorige maand ook al aangepakt: de instelling werd gesloten omdat ze volgens het gezag ‘onjuist geregistreerd’ was en geen belasting had betaald over de 208 duizend dollar die de Amerikaanse Yale-universiteit had betaald voor de uitvoering van gezamenlijke onderzoeksprojecten.

Xu is de laatste in een reeks van vooral jonge advocaten die door de partij zijn aangepakt en geïntimideerd. Zo verdween de uitgesproken Gao Zhisheng zes maanden geleden van het toneel, en werd de blinde advocaat Chen Guangcheng mishandeld en opgesloten nadat hij bestuurlijk misbruik van het programma voor geboortencontrole aan de kaak had gesteld. Ook Teng werd vorig jaar opgepakt en enkele dagen zonder vorm van proces vastgehouden.

Geen vergunning

De autoriteiten proberen nu zo veel mogelijk lastige juristen uit het systeem te werken door hun vergunning niet te vernieuwen. Advocaten moeten in China elk jaar een nieuwe aanvraag indienen, wat de regering een handig instrument geeft om hen onder de duim te houden. Dit jaar zijn al meer dan twintig advocaten hun werkvergunning kwijtgeraakt.

Peking eist van de advocatuur dat ze netjes in de pas loopt, zo maakte de Chinese minister van Justitie vorige week nog eens duidelijk. Advocaten moeten ‘gehoorzaam’ zijn aan de communistische partij en in hun werk een ‘harmonieuze samenleving’ bevorderen, aldus de bewindsman in een toespraak.

Groeiende argwaan

De partijleiding maakt zich al enige tijd zorgen over een trend waarbij sommige advocatenfirma’s zich onafhankelijker opstellen van het gezag. De regering zal daarom binnenkort bij alle firma’s functionarissen benoemen die de advocaten gaan ‘begeleiden in hun werk’ en de ‘discipline’ moeten vergroten. Dergelijke controlesystemen, met partijsecretarissen die professionals op de vingers kijken, zijn wijdverbreid in China, bijvoorbeeld in de mediasector.

Volgens He Wiefang, een rechtsgeleerde in Peking die Gongmeng adviseert, is het offensief tegen kritische advocaten het gevolg van groeiende argwaan in de conservatieve vleugel van de Chinese communistische partij. De autoriteiten verdenken juristen en activisten ervan dat ze ernaar streven een burgerbeweging te vormen die de eenpartijstaat onderuit wil halen.

‘Wat de autoriteiten niet willen inzien is dat deze advocaten de mensen naar de rechtbanken leiden, waar hun klachten met behulp van de wet kunnen worden behandeld’, aldus He in The New York Times. ‘Mensen als Xu Zhiyong helpen dus bij het oplossen van problemen waarmee de partij te kampen heeft.’