Ook baardmannen gaan soms vreemd

Het nieuwe programma Al Khayt Labiad op de Marokkaanse tv-zender 2M was nog maar net begonnen, of de kijkers moesten al een aflevering missen. Niemand wist wat er aan de hand was, tot het dagblad Le Soir de reden onthulde. Al Khayt Labiad (De witte draad) verenigt ruziënde geliefden of familieleden, en deze keer waren de gasten ‘een beetje speciaal’: een islamist met een baard en zijn gesluierde vrouw.

Dat was nog niet alles. De vrouw beschuldigde haar man van vreemdgaan, waarna de man hetzelfde zei over haar. En in plaats van een verzoening begonnen de orthodox-gelovige echtelieden verbaal gehakt van elkaar te maken. Vervolgens besloot 2M dat de uitzending moest worden geannuleerd, al dan niet uit angst voor een reactie van islamisten, aldus Le Soir.

Vreemdgaan
‘Van deze mensen verwacht je niet dat ze vreemdgaan’, zegt Barae, een vrouw van begin de twintig uit Kenitra, vlakbij de hoofdstad Rabat. Mensen met baarden, hoofddoeken, sluiers zijn in Marokko omgeven met een waas van heiligheid. Barae’s ouders bijvoorbeeld vragen nooit meer waar zij is geweest en met wie, sinds zij vijf jaar geleden een hoofddoek begon te dragen. ‘Ze hebben meer vertrouwen in mij gekregen.’

Terecht, vindt ze. Zelfs als zij alleen is met haar verloofde doet zij haar hoofddoek niet af. ‘Maar hij weet toch wel hoe je eruitziet zonder hoofddoek?’, vraagt Hakima, die zelf ook een hoofddoek draagt. Barae schudt haar hoofd. ‘Ik doe mijn hoofddoek niet af bij hem.’

Barae, Hakima, Fouzia, Soumia, Merieme, Rajaâ en Ilham zitten bij de River Club in Kenitra, met uitzicht op de rivier Sebou. Het zijn jonge vrouwen die elkaar kennen van een cursus Frans, maar dat houdt hen nu niet bezig.

Zoveel wordt tijdens het gesprek duidelijk: wie met zijn uiterlijk aangeeft moslim te zijn, wordt geacht het geloof serieus te nemen. Dus geen verboden verleidingen meer. Precies dat thema heeft recent in Marokko veel stof doen opwaaien. In januari ging Amours Voilées in première, een film van de Marokkaanse regisseur Aziz Salmy over een vrouw die heen en weer wordt geslingerd tussen Allah en een spannende maar o zo foute man.

Gespot met de islam
Zij moet kiezen tussen seks met hem buiten het huwelijk om of een leven zonder hem, maar met een hoofddoek. De islamistische partij PJD sprak er schande van. ‘Dit is tegen de islam, de film mag niet worden vertoond’, zei voorman Abdelillah Benkirane op de nieuwszender France 24 zonder de film te hebben gezien. ‘Hier wordt gespot met de islam’, reageerden andere fanatieke moslims.

Regisseur Salmy haastte zich te zeggen dat hij niet anti-hoofddoek is, noch de islam op de hak neemt. Hij wilde alleen maar een verhaal vertellen waarvoor hij inspiratie heeft opgedaan in het echte leven. Volgens hem leeft het onderwerp in zijn land. ‘De film geeft een beeld van onze samenleving’, zei ook de Marokkaanse filmdeskundige Omar Belkhamar op France 24.

Dat moeten de dames bij de River Club toegeven. Zijzelf zeggen zich te gedragen volgens de regels van het geloof, maar er blijven verleidingen. Sinds Fouzia haar hoofddoek omdeed, op de dag dat de Verenigde Staten Irak binnenvielen, is zij gestopt met lippenstift, maar haar ogen maakt zij nog wel op. ‘Soms ben ik bang dat ik daarmee mannen aantrek. Dan voel ik me schuldig tegenover Allah.’

Allemaal kennen ze ook andere gevallen. Barae vertelt over een meisje dat voor de webcam op verzoek van een leuke jongen haar hoofddoek afdoet. Ilham heeft een nicht die zo bang was dat haar man een ander had, dat ze haar hoofddoek voorgoed aflegde om hem terug te winnen. Soumia heeft klasgenoten die van hun ouders met een hoofddoek moeten lopen, maar die stiekem rotzooien met jongens en alcohol.

De discrepantie tussen wat een orthodoxe moslim uitstraalt en een al te menselijke levenswijze is onder Marokkanen een bekend fenomeen. Nederlandse Marokkanen zeggen: ‘Met hoofddoek, zonder onderbroek.’ Het is een mythe, aldus het Marokkaanse tijdschrift TelQuel onlangs, maar toch blijven veel mannen volhouden dat gesluierde meisjes ‘warmer’ zijn dan de anderen. De verklaring: ze zouden gefrustreerder zijn.

Hoofddoek
En dan zijn er nog de vrouwen die een hoofddoek juist gebruiken om alles te doen wat Allah verboden heeft, als een dekmantel voor daden die in een moslimland als Marokko op afkeuring stuiten. Zo heeft psychologe Assia Akesbi uit Casablanca een cliënte die overdag met een hoofddoek loopt, maar die ’s nachts blootshoofds naar een discotheek gaat om de klanten te verleiden tot een groter drankgebruik. Het meisje lijdt onder de twee levens die ze leidt.

Evengoed kunnen mannen met een lang gewaad en een baard handelen in tegenspraak met het aureool van heiligheid dat ze zichzelf aanmeten. Er zijn er die zeggen dat ze bewust trouwen met een gescheiden vrouw of een prostituee om haar te redden. ‘Ze willen niet toegeven dat ze die vrouw misschien wel leuk vinden en begeren’, aldus Akesbi. En ja, er zijn ook baardmannen die vreemdgaan.

Maar waarom wordt daarover zo moeilijk gedaan? Akesbi: ‘Wij zwijgen over conflicten, het gebrek, de wanorde van alledag. Omdat dat allemaal buiten de norm is. Als we over de conflicten praten, moeten we ook over de norm praten. En dat is een ontheiliging van de norm. Dat mag niet gebeuren.’ Dus weet iedereen in Marokko dat orthodoxe moslims gewone mensen zijn, wordt er soms over gesproken in de privésfeer, maar mag niets daarvan in de openbaarheid komen.

Psycholoog
Akesbi houdt sinds dertig jaar praktijk als psycholoog, en zij kent de problemen waarmee moslims worstelen. Eén ding valt op, zegt ze: de gevoelens van orthodoxe moslims, de vrouwen met bedekt hoofd en de mannen met een baard, verschillen in niets van die van de verlichtere moslims. ‘Ze hebben dezelfde verlangens, dezelfde zin in seks.’ Maar er is één groot verschil: de orthodoxe moslims hebben meer last van schuldgevoelens.

Bij de kleinste dingen kunnen ze al denken dat ze geen goed gelovige zijn. ‘Maar dat is niet specifiek voor de islam of voor Marokko’, zegt ze er meteen bij. Ook in het christelijk geloof hebben vrouwen zich eeuwenlang schuldig gevoeld over de blikken van mannen die ze trekken. In de christelijke wereld is dat veranderd en het is onontkoombaar dat dat ook in de moslimwereld gebeurt. En soms moet je eerst een stap terug doen voordat er sprake is van vooruitgang.’