Demjanjuk aangekomen in Duitsland

Demjanjuk was maandagavond (lokale tijd) vertrokken vanaf de luchthaven van de Amerikaanse stad Cleveland. Demjanjuk, naar verluidt een bewaker in het vernietigingskamp Sobibor, zal in Duitsland worden aangeklaagd voor de moord op 29 duizend joden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Na zijn gevangenneming door de Duitsers, zou hij de rest van de oorlog hebben vastgezeten.

Demjanjuk werd in 1993 na een spectaculair proces in Israël vrijgesproken van gruwelijkheden in het nazi-vernietigingskamp Treblinka. Zestien jaar later verschijnt de 89-jarige opnieuw voor een buitenlandse rechter nadat hij voor de tweede keer door de Verenigde Staten is uitgeleverd.

Verwacht wordt dat de rechtbank in Duitsland zich eerst zal buigen over de vraag of de vermeende Nazi-beul wel gezond genoeg is om terecht te staan. Volgens zijn Duitse advocaat, Guenter Maull, zal Demjanjuk na zijn aankomst naar de Stadelheim-gevangenis worden gebracht waar een rechter hem het uitgebreide arrestatiebevel zal voorlezen.

Zwijgen
‘Ik heb begrepen dat het 21 pagina’s lang is’, aldus Maull. De advocaat heeft Demjanjuk aangeraden volledig te zwijgen. Daarna zal een dokter de Oekraïner onderzoeken. Als hij te ziek wordt bevonden, zal Demjanjuk naar een ziekenhuis in de omgeving worden overgebracht.

De bejaarde arbeider zal de rest van zijn leven moeten doorbrengen of in de gevangenis of in een bejaardenhuis in Duitsland. Een van de bewijsstukken waar de rechter in Duitsland zich over zal buigen, is een identiteitskaart waarop staat dat Demjanjuk een bewaarder was in Sobibor. Hieruit blijkt dat hij ook zou zijn getraind in een SS-kamp voor bewaarders in Trawniki. Beide kampen lagen in het door Duitsland bezette Polen.

Demjanjuk werd in 1920 als Ivan geboren in de Oekraïne, toen deel van de Sovjet-Unie. Vanaf 1940 diende hij in het Rode Leger en werd gevangen genomen door Duitse troepen. De latere rechtszaken tegen hem draaiden om de vraag wat hij tussen 1942 en 1945 deed. Zelf zegt Demjanjuk dat hij twee jaar doorbracht in krijgsgevangenschap en in 1944 onder dwang lid werd van een militaire eenheid die door de nazi's werd gefinancierd.

Tekst loopt door onder video

Emigreerde
In 1951 emigreerde Demjanjuk naar de Verenigde Staten en vestigde zich met zijn vrouw en kinderen in de staat Ohio, waar hij werkte als automonteur. In 1958 kreeg hij een Amerikaans paspoort.

Eind jaren zeventig besloot de Amerikaanse justitie - getipt door de Russische KGB - zijn staatsburgerschap te ontnemen omdat hij zou hebben gelogen over zijn oorlogsverleden. In het vernietigingskamp Treblinka zou hij als kampbewaarder uitzonderlijke wreedheden hebben begaan. Daaraan had hij zijn bijnaam Ivan de Verschrikkelijke te danken.

De VS leverden Demjanjuk in 1986 uit aan Israël, waar hij na een jarenlang proces werd veroordeeld voor misdaden tegen de menselijkheid, misdaden tegen het Joodse volk en oorlogsmisdaden. Hij kreeg de doodstraf opgelegd.

Vijf jaar later nam het Israëlische Hooggerechtshof echter de argumenten van Demjanjuks advocaten over dat er sprake was van een persoonsverwisseling. Op basis van verklaringen van andere ex-bewakers en gevangenen zou zijn gebleken dat de achternaam van 'Ivan de Verschrikkelijke' niet Demjanjuk, maar Marchenko was geweest.

Paspoort
De monteur keerde terug naar Ohio en kreeg zijn Amerikaanse paspoort terug. In 1999 werd hij echter opnieuw aangeklaagd. Demjanjuk zou dan weliswaar niet Ivan de Verschrikkelijke zijn geweest in Treblinka, maar weldegelijk bewaker in Sobibor en Maidanek, twee andere vernietigingskampen. Een rechter stelde de openbaar aanklager in het gelijk en in 2004 raakte Demjanjuk opnieuw zijn paspoort kwijt.

De VS wilde hem uitleveren aan zijn geboorteland Oekraïne. Demjanjuk vocht succesvol zijn uitzetting aan. Hij zei bang te zijn in de Oekraïne gemarteld te worden.

Duitsland vroeg in maart om zijn uitlevering. Op 14 april werd Demjanjuk uit zijn huis gehaald, maar hij zou te zwak zijn om vervoerd te worden. Dat bleek later mee te vallen en op 8 mei werd alsnog besloten dat Demjanjuk uitgeleverd zou worden. Demjanjuks advocaat maakte daarop bekend dat hij zijn strijd tegen uitzetting staakte.