Patrouilles rond de hindoetempel

De ruzie over Preah Vihear, een hindoetempel die dateert uit de elfde eeuw, heeft een lange geschiedenis. De tempel ligt op de top van een heuvel. De toegang van de tempel ligt op Thais grondgebied, maar de heuveltop – en de tempel zelf – is Cambodjaans. Dat laatste is in 1962 door het Internationaal Gerechtshof bevestigd. Het besluit van het hof maakte een eind aan tientallen jaren van schermutselingen. Maar Thailand en Cambodja zijn het nooit eens geworden over de rest van het gebied.

De ruzie laaide in 2001 nog even op toen Thaise troepen een jaar de enige toegangsweg naar de tempel blokkeerden. Sindsdien is het rustig gebleven, maar de huidige escalatie toont aan dat het conflict niet is vergeten. De grenskwestie ligt nog altijd gevoelig.

Dat bleek twee weken geleden onverwacht, toen de Unesco bekendmaakte dat de tempel op de Werelderfgoedlijst is geplaatst. Het verzoek om het monument op die lijst te zetten, bleek medeondertekend door de Thaise regering. Die had gedacht een goede zaak te dienen, maar had geen rekening gehouden met sluimerende nationalistische gevoelens in Bangkok.

De handtekening kwam volgens de Thaise oppositie neer op landverraad. De oppositie, die al maanden uit is op de val van premier Samak Sundaravej, rook een nieuwe kans om hem onderuit te halen, en blies de zaak op. Sundaravej had verzuimd het parlement om toestemming te vragen, en wat veel erger was: met de handtekening had hij de Thaise aanspraken op het gebied opgegeven.

De Thaise minister van Buitenlandse Zaken, die de handtekening had gezet, werd voor de rechter gebracht en moest aftreden. Met tranen in de ogen verklaarde hij dat hij nooit de bedoeling had gehad ‘Thais grondgebied te verkwanselen’. De gewraakte handtekening moest hij weer intrekken.

Het kabaal in het parlement maakte van het futiele grensconflict een zaak van gekrenkte nationale trots. Uit beide landen stroomden actievoerders naar de tempel om die op te eisen. Drie Thai werden door de Cambodjanen gearresteerd, en dat zette Thailand ertoe aan troepen naar het gebied te sturen. Volgens het Thaise ministerie van Buitenlandse Zaken zijn die militairen er om ervoor te zorgen ‘dat demonstraties ordelijk verlopen’ en om de ‘Thaise soevereiniteit te bewaken’.

Cambodja beschuldigt de Thai echter ervan dat zij Cambodjaans grondgebied zijn binnengedrongen. Daarom heeft Cambodja militairen gestuurd om het Cambodjaanse grondgebied te verdedigen. Het aantal troepen is inmiddels opgevoerd. Vrijdag stonden 400 Thai tegenover 800 Cambodjanen. De soldaten lopen op een steenworp afstand van elkaar patrouille, gewapend met geweren en zelfs met granaatwerpers.

Hoge militairen in beide landen verzekeren de buitenwereld dat de soldaten alleen zullen schieten als zij worden aangevallen. Vrijdag kwam dat moment heel dichtbij, toen een groep Cambodjaanse boeddhistische monniken een boeddhistische tempel naderde, die door Thailand wordt opgeëist.

Thaise militairen hielden hen tegen, en Cambodjaanse militairen kwamen hun landgenoten te hulp. De soldaten richtten hun geweren op elkaar. Na 10 minuten kwam er een vreedzaam einde aan deze explosieve situatie, maar volgens een Cambodjaanse generaal scheelde het weinig of was er een schietpartij uitgebroken.

De Cambodjaanse premier Hun Sen heeft zijn collega Samak een brief geschreven en opgeroepen de troepen en demonstranten uit het gebied terug te trekken. ‘Dit is heel slecht voor de betrekkingen tussen onze landen’, aldus Hun Sen. Samak heeft woedend uitgehaald naar de oppositie en de demonstranten die proberen ‘een conflict aan te wakkeren’.

Voor de leiders is het echter moeilijk troepen terug te trekken. Geen van beiden kan zich dat gezichtsverlies veroorloven. In de ogen van veel Thai zou dat neerkomen op het opgeven van de aanspraken op het gebied, en de Thaise oppositie staat klaar om in dat geval Samak ten val te brengen. Hun Sen staat aan de vooravond van de Cambodjaanse verkiezingen en wil die ook niet ingaan met een nederlaag in Preah Vihear.

Maandag komen de ministers van Defensie van beide landen bij elkaar om te zien hoe zij de angel uit dit conflict kunnen trekken.