Een kind kust zaterdag de hand van paus Franciscus, tijdens diens bezoek aan een vluchtelingenkamp op het Griekse eiland Lesbos.
Een kind kust zaterdag de hand van paus Franciscus, tijdens diens bezoek aan een vluchtelingenkamp op het Griekse eiland Lesbos. © AP

Architect EU-Turkijedeal: Rutte moet daadkracht tonen, anders faalt Europa

De deal tussen de EU en Turkije dreigt te mislukken als Europa de Grieken niet direct te hulp schiet bij de registratie en opvang van de vijftigduizend gestrande asielzoekers in hun land. 'Premier Rutte moet als Europees voorzitter politieke wil en daadkracht tonen, anders ziet de wereld straks hoe Europa jammerlijk faalt.'

Dit zegt Gerald Knaus van de Duitse denktank European Stability Initiative (ESI) vanuit Wenen over de omstreden detentie van duizenden migranten op de Griekse eilanden, in afwachting van hun registratie als asielzoeker. Knaus, die wordt gezien als de architect van de Europese overeenkomst met Turkije om illegale bootvluchtelingen terug te sturen in ruil voor een legale luchtbrug van Turkije naar Europa, is bezorgd dat de uitvoering van het plan spaak loopt. 'Het enige geluk is dat de toestroom van nieuwe bootvluchtelingen vanuit Turkije drastisch naar beneden is gegaan, anders was de chaos op de eilanden helemaal niet te overzien.'

De afhandeling van asielaanvragen op de Griekse eilanden van niet-Syrische vluchtelingen uit onder meer Afghanistan, Eritrea en Iran kan nog maanden gaan duren door gebrek aan personeel. Op het eiland Chios is één ambtenaar beschikbaar voor de aanvragen van bijna duizend niet-Syrische asielzoekers. Hij kan er twee per dag afhandelen, liet Nieuwsuur dit weekeinde in een reportage zien. De Europese asielambtenaren die naar de eilanden zijn gestuurd en de Griekse autoriteiten werken langs elkaar heen, waardoor vooral niet-Syrische asielzoekers tussen wal en schip dreigen te vallen.

Zo sloten 'Merke en Ruttel' de EU-Turkijedeal

Een mysterieus woordje, deadlines, knetterende ruzies, geheime overleggen en Turkse pizza's midden in de nacht. De EU-Turkije-vluchtelingendeal is zwaarbevochten, met premier Rutte in de frontlinie. 'Hand in hand van het klif afspringen.' Een reconstructie (+).

Er zitten zesduizend asielzoekers op de Griekse eilanden, van wie het leeuwendeel asiel gaat aanvragen, waarna ze niet naar Turkije kunnen worden teruggestuurd. Vijftigduizend migranten die al waren doorgereisd vanaf de eilanden zijn gestrand op het vasteland, doordat de Balkanroute is afgesloten. Aan de Macedonische grens bivakkeren tienduizend vluchtelingen. De humanitaire situatie is daar zo slecht dat de Griekse autoriteiten folders hebben verspreid om vluchtelingen op te roepen naar de officiële opvangkampen te gaan. Gevreesd wordt voor de uitbraak van besmettelijke ziekten als buikgriep en schurft.

Ook op het Binnenhof groeit de politieke druk op premier Rutte en de Europese Commissie om Griekenland te hulp te komen. PvdA, GroenLinks en D66 dringen aan op ingrijpen. D66-leider Pechtold riep Rutte vorige week op als Europees voorzitter ervoor zorg te dragen dat lidstaten hun toezeggingen over de hervestiging waarmaken. 'Tot die tijd: stop met uitzetten en stop met detineren.' Pechtold wordt gesteund door PvdA-leider Samsom, die de deal met Turkije heeft voorbereid en die betwijfelt of de Grieken genoeg hulp hebben voor de gestrande vluchtelingen. Hij wil dat er een begin wordt gemaakt met een 'duurzame oplossing zoals wij die voor ogen hadden'.

Paus

De EU sprak vorige zomer af om 160 duizend asielzoekers over te nemen van Griekenland en Italië. Tot nog toe zijn 615 asielzoekers vanuit Griekenland overgevlogen, van wie Nederland er 48 voor zijn rekening heeft genomen. Des te wranger was daarom het gebaar van Paus Franciscus dit weekeinde na zijn bezoek aan Lesbos: hij nam 12 Syrische vluchtelingen mee terug naar Vaticaanstad. De paus ontkende een politiek statement te willen maken en zei slechts uit humanitaire overwegingen te handelen. Hij riep de vluchtelingen op de moed niet te verliezen en vroeg de wereld 'haar menselijke gezicht te tonen'.

Volgens ESI-directeur Knaus is de registratieachterstand op de Griekse eilanden in een maand weg te werken als driehonderd asielambtenaren de registratie 'integraal' overnemen. 'Stuur die mensen gewoon, geef ze een duidelijke richtlijn, dan is het zo geregeld. Als je een Europees voetbalkampioenschap kunt organiseren, zijn die paar duizend vluchtelingen een peulenschil.'

Volgens Knaus moet Nederland als Europees voorzitter tonen dat het de migratiecrisis niet wil laten dooretteren, maar wil oplossen. 'De deal met Turkije is een weeskind als er geen ouders zijn die zich verantwoordelijk voelen voor de uitvoering. Rutte en Timmermans hebben de kans het gezicht te worden van de oplossing van de Europese migratiecrisis.' Timmermans reist dit weekeinde met bondskanselier Merkel en EU-president Donald Tusk naar Turkije als vervolg op het akkoord.