Lynn Maalouf van Amnesty International, een van de onderzoekers naar de massa-executies in de Saydnaya-gevangenis bij de Syrische hoofdstad Damascus
Lynn Maalouf van Amnesty International, een van de onderzoekers naar de massa-executies in de Saydnaya-gevangenis bij de Syrische hoofdstad Damascus © AP

Amnesty-rapport: wekelijkse massa-executies in 'het slachthuis' van Damascus

De Syrische autoriteiten hebben van 2011 tot 2015 5 duizend tot 13 duizend gevangenen opgehangen. Dat gebeurde in de Saydnaya-gevangenis in het noorden van de hoofdstad Damascus, die bekendstaat als 'het slachthuis'. De ophangingen, gemiddeld twee keer per week, worden door de staf van de gevangenis 'het feestje' genoemd. Amnesty International stelt dit in een dinsdag verschenen rapport.

Voormalige gevangenen schetsten tegenover Amnesty een huiveringwekkend beeld van zorgvuldig geplande mishandeling, die erop gericht is mensen te vernederen, ziek te maken, te verhongeren en uiteindelijk te vermoorden. Volgens Amnesty is er sprake is van een bewust beleid van uitroeiing.

De moorden worden volgens het rapport Human slaughterhouse goedgekeurd 'op het hoogste niveau van de Syrische regering'. Ook president Bashar al-Assad en de groot-moefti, de hoogste religieuze autoriteit van Syrië, zouden hun instemming hebben verleend.

Pas bij het zetten van een vingerafdruk op hun eigen doodscertificaat beseffen de gedetineerden dat ze spoedig zullen sterven

Ernstige mishandelingen

'Ik voelde m'n spieren scheuren'

Mazen Hamada zat anderhalf jaar in een van de beruchtste gevangenissen van Damascus, bijgenaamd 'het slachthuis'. De Volkskrant sprak hem in februari 2014, drie weken na aankomst in Nederland. Zijn lichaam zat vol striemen, brandplekken en littekens. Om een bekentenis af te dwingen, werd Hamada aan zijn polsen opgehangen aan het plafond. 'Ik voelde de spieren in mijn polsen langzaam scheuren en schreeuwde het uit van de pijn', blikt de Syriër terug.

Lees hier ook het verhaal van Rehab Khallof, die vijf maanden in een staatsgevangenis in Damascus doorbracht. In de gevangenis werd Khallof onderworpen aan 'een combinatie van grof geweld en psychologische vernedering'.

Tot in detail wordt in het rapport beschreven hoe de executies worden uitgevoerd door de militaire politie. Meestal worden twintig tot vijftig mensen per keer uit hun cel gehaald, midden in de nacht, onder het voorwendsel dat ze worden overgebracht naar een andere gevangenis. Ze vormen een rij ('de trein') waarin elke persoon voorovergebogen het T-shirt van degene voor hem vasthoudt.

In de 'verzamelruimte' worden de gevangenen eerst twee uur lang ernstig mishandeld. Daarna worden ze geblinddoekt overgebracht naar de 'executieruimte' in de kelder van het gebouw. Daar moeten ze hun laatste wens uitspreken en een vingerafdruk zetten op hun eigen doodscertificaat. Pas op dat moment beseffen de gedetineerden dat ze spoedig zullen sterven, al weten ze nog niet op welke wijze. 'Die laatste wens sloeg nergens op', zei een ex-bewaker tegen Amnesty. 'Het leidde tot niets.'

Vervolgens worden de gevangenen op een 1 meter hoog betonnen platform in een rij gezet. Ze krijgen de strop om en worden van het platform geduwd. De lichamen blijven ongeveer een kwartier hangen. Omdat vooral de lichte personen dan vaak nog in leven zijn, worden de gehangenen naar beneden gehaald en wordt hun nek gebroken door assistenten van de aanwezige officieren. De lichamen verdwijnen in massagraven buiten de gevangenis.

Een zogenaamde militaire rechtbank veroordeelt een gevangene in een procedure die spot met alle rechtsnormen

Geen eerlijk proces

Niet een van de gevangenen die worden opgehangen in de Saydnaya-gevangenis ontvangt deze gruwelijke straf na iets wat ook maar in de verste verte lijkt op een eerlijk proces, stelt Amnesty. 'Een zogenaamde militaire rechtbank veroordeelt een gevangene in een procedure die spot met alle rechtsnormen en niet meer dan twee minuten in beslag neemt.'

Amnesty International sprak met 31 voormalige gevangenen van Saydnaya (meestal vrijgekocht of vrijgelaten na een gevangenenruil), 22 familieleden van gedetineerden en enkele tientallen oud-bewaarders, rechters, artsen en andere betrokkenen. Volgens de onderzoekers zijn de hangpartijen sinds 2015 niet gestopt. Waarschijnlijk zijn ze eerder in aantal toegenomen.

In de tien- tot twintigduizend gedetineerden herbergende Saydnaya-gevangenis wordt rapport ook op grote schaal gemarteld, vaak met de dood tot gevolg. 'De celvloeren zijn bedekt met bloed en wondvocht', aldus het rapport. 'Elke ochtend omstreeks 9 uur worden de lichamen verzameld door de bewakers.'

Volgens minister Bert Koenders van Buitenlandse Zaken mogen de massaexecuties in Syrië niet onbestraft blijven. Hij zegt met afschuw kennis te hebben genomen van het Amnesty-rapport. Het is volgens hem belangrijk om bewijsmateriaal van misdaden tegen de menselijkheid vast te leggen, zodat de daders later kunnen worden vervolgd.