Een non met stembiljetten in Nantes.
Een non met stembiljetten in Nantes. © AFP

Meerderheid in Frans parlement is bekroning Macrons politieke huzarenstukje

De meerderheid die de partij van de nieuwe Franse president Macron in de Assemblée haalde valt minder groot uit dan werd verwacht, maar is toch overtuigend. Bekroning van een politiek huzarenstukje.

La République En Marche (LRM), de beweging van president Emmanuel Macron, heeft volgens de prognoses een meerderheid behaald bij de Franse parlementsverkiezingen. LRM zou met zijn bondgenoot MoDem 355 van de 577 zetels in de Assemblée Nationale hebben gehaald

Dat is wel aanzienlijk minder dan werd verwacht. Na de eerste ronde voorspelden peilingen nog een winst van 440 tot 470 zetels. In de tweede ronde oordeelden de Franse kiezers anders: ze willen Macron nog steeds zijn kans geven, maar vinden kennelijk dat de president ook weer niet al te veel macht moet krijgen. De opkomst was historisch laag: 43,4 procent.

Vorige week werd nog gesproken over een 'parlement zonder oppositie'. Dat is meegevallen, met meer dan 200 zetels voor de tegenstanders van Macron. Niettemin vielen er zware klappen bij de gevestigde partijen, de Republikeinen en de socialisten. De Republikeinen en hun bondgenoot UDI daalden volgens de prognose van 226 naar 125 zetels, de socialisten en hun bondgenoten werden bijna weggevaagd: van de 284 zetels hielden ze er 49 over.

Geen monsteroverwinning

De flankpartijen deden het iets beter dan verwacht. Marine Le Pen werd voor het eerst in de Assemblée Nationale gekozen en het Front National steeg van 2 naar 8 zetels. In de Camargue boekte de zittende afgevaardigde Gilbert Collard een nipte overwinning van 50,1 procent op de ex-stierenvechter Marie Sara. Het radicaal-linkse La France Insoumise van Jean-Luc Mélenchon en de communisten gingen van 15 naar 30 zetels. Mélenchon zelf werd gekozen in Marseille.

Voor Emmanuel Macron eindigt een krankzinnige verkiezingsrace met een overtuigende zege, al is het niet de monsteroverwinning die vorige week voorspeld werd. Niettemin heeft Macron iets ongelooflijks gepresteerd. Sinds 1958 werd het politieke leven van de Vijfde Republiek bepaald door de twee grote blokken van links en rechts, de socialisten en de Republikeinen (en hun gaullistische voorgangers). De nieuweling Macron heeft ze allebei gedecimeerd.

Macron zag hoe zwak de gevestigde partijen waren. Ooit waren zij solide formaties, georganiseerd rond de klassenstrijd, analyseerde hij, maar tegenwoordig zijn ze diep verdeeld over de problemen van onze tijd, zoals globalisering, digitalisering en immigratie. 'Wat is er voor gemeenschappelijks tussen een conservatief links dat bestaande posities verdedigt, ervoor pleit om de grenzen te sluiten en uit de euro te stappen, en een sociaal-democratisch, Europees- en hervormingsgezin links? Vrijwel niets', schreef Macron in zijn boek Revolutie! En: 'Wat is er voor gemeenschappelijks tussen een rechts dat voorstander is van een gesloten, in zichzelf gekeerde identiteit, dat Europa de schuld geeft van alle ellende, dat harde sociale maatregelen bepleit en ambivalent blijft op economisch gebied, en een Europees gezind, sociaal en liberaal rechts? Ook vrijwel niets.'

Nieuwe kloof

De oude tegenstelling tussen links en rechts is overvleugeld door een nieuwe kloof tussen 'progressisme' en 'conservatisme', tussen openheid en geslotenheid. Dat vraagt om een politieke hergroepering, aldus Macron.

De Franse president is niet de enige die deze analyse heeft gemaakt. Hij is wel de eerste die de rechtervleugel van links en de linkervleugel van rechts zo succesvol heeft weten te verenigen in een 'progressieve' middenpartij. Daarvoor zijn drie redenen: geluk, een sterke strategie en het Franse kiesstelsel.

Alles heeft Macron dit jaar meegezeten. De Republikeinen kozen niet voor gematigde Alain Juppé, maar voor de rechtse François Fillon, waardoor de ruimte in het centrum open bleef. Dan nog had Fillon waarschijnlijk de presidentsverkiezingen gewonnen, als de affaire rond zijn vrouw Penelope niet uit de kast was gerold.

Macron heeft de socialisten en de Republikeinen meesterlijk uit elkaar gespeeld. Hij benoemde de Republikein Edouard Philippe, een medestander van Alain Juppé, tot premier. Ook op het machtige ministerie van Financiën en Economische Zaken zette hij twee Republikeinen neer, Bruno Le Maire en Gérard Darmanin. Zo wist hij de indruk te ontkrachten dat hij een verborgen socialist was, een 'Emmanuel Hollande', en werd zijn beweging aantrekkelijk voor centrumrechtse kiezers.

Smet op de overwinning

De Fransen hebben de voorkeur gegeven aan de hoop boven de woede

Edouard Philippe

De Republikeinen waren diep verdeeld over het antwoord op Macron. Sommige kandidaten zeiden zijn liberale hervormingen 'constructief' te willen steunen of sloten zich zelfs aan bij de 'presidentiële meerderheid', anderen kondigden keiharde oppositie aan. Tegenover de jonge, dynamische president maakten de Republikeinen een oude, vermoeide indruk.

Het Franse districtenstelsel flatteerde de overwinning van LRM. Met 32,1 procent van de stemmen in de eerste ronde haalde de beweging 61,5 procent van de zetels. Zo is het systeem overigens bedoeld: de winnaar haalt een onevenredig groot aantal zetels binnen omdat hij in veel districten de grootste is. Daardoor ontstaat een duidelijke meerderheid die een efficiënt bestuur moet bevorderen, maar komen de verhoudingen in de Assemblée Nationale niet overeen met die in de samenleving.

Ook de lage opkomst van 43,4 procent, een record, is een smet op de overwinning van de beweging van Macron. De radicaal-linkse leider Mélenchon sprak van een 'algemene burgerlijke staking' tegen president Macron.

Gelet op de lage opkomst is de regering 'nederig en vastbesloten', reageerde premier Philippe. Hoe dan ook haalde LRM aanzienlijk meer stemmen dan haar tegenstanders, stelde hij: 'De Fransen hebben de voorkeur gegeven aan de hoop boven de woede.'

Lees verder

Het boek van een optimistische, liberale en pro-Europese politicus
Emmanuel Macron profileert zich graag als een man die tegen de wereld in durft te gaan. In Revolutie! ontvouwt de Franse president de ideeën waarmee hij morgen de gevestigde partijen in het parlement wegvaagt. (+)

Frankrijk is terug van weggeweest op het Europese toneel
De column van Paul Brill over het nieuwe Frankrijk, onder de Griekse oppergod Macron. (+)