Demonstranten vragen om vrijlating van Okke Ornstein
Demonstranten vragen om vrijlating van Okke Ornstein © anp

'Ik zat onterecht vast: voor mijn werk als journalist'

Freelance journalist Okke Ornstein (51) kwam vrijdagnacht vrij na ruim vijf weken gevangenschap in Panama. President Varela verleende hem gratie.

Waarom reisde u in november naar Panama terwijl u een gevangenisstraf boven het hoofd hing?
'Vier jaar geleden ben ik in Panama veroordeeld tot twintig maanden celstraf wegens smaad en laster. Aanleiding waren twee publicaties op mijn blog Bananama Republic over dubieuze praktijken van Canadese en Nederlandse zakenlieden in Panama. In plaats van dankbaarheid over onthullingen over misstanden, krijg je in een land als Panama een rechtszaak aan je broek. De rechtsgang was een rommeltje. Zo kreeg ik geen tolk en werd ik ook niet geïnformeerd over de uitkomst van het hoger beroep dat ik had ingediend na mijn veroordeling. Mijn advocaat zei mij dat het zo'n vaart niet zou lopen met die straf. Dat klopte, want ik kon de afgelopen jaren Panama zonder problemen in en uit reizen.'

Ik kreeg te horen dat ik spoedig weer vrij zou komen, maar een week later werd ik overgebracht naar een gevangenis in Renacer

Okke Ornstein

Vrij

De Nederlandse journalist Okke Ornstein, die in november werd opgepakt in Panama, heeft vrijdag de gevangenis in Panama verlaten. Dat meldde Dirk Janssen, de Nederlandse ambassadeur in het Midden-Amerikaanse land, vrijdagavond laat op Twitter.

Totdat u op 15 november toch in de cel belandde.
'Ik vloog naar Panama om te overwinteren in een huurhuis aan het strand. Zodat ik mijn dochter kon opzoeken, die hier woont. En ook om rustig te kunnen werken aan een vertaalopdracht en research te doen voor een tv-programma. Maar na de landing in Panama-stad werd ik er bij een controle in de slurf uit gepikt. Het leek een routinecontrole. Ik kreeg te horen dat ik spoedig weer vrij zou komen, maar na een week op een politiebureau werd ik overgebracht naar een gevangenis net buiten de hoofdstad Panama-stad.'

Hoe waren de omstandigheden in de gevangenis?
'Die waren redelijk goed. Ik heb de afgelopen paar jaar een aantal reportages gemaakt over vluchtelingen die naar Europa komen en met hen op straat en in tentjes geslapen. Vergeleken met die omstandigheden was het verblijf in de gevangenis goed te doen. De eerste week opsluiting kon ik wel verdragen. Maar daarna kwam de woede. Ik zat onterecht vast: voor mijn werk als journalist, door een rechtsgang die niet deugde. Elke beslissing van bewakers die in mijn ogen niet klopte maakte mij boos. Dat de celdeur ineens een uur eerder op slot ging, dat mijn dochter die op bezoek kwam werd weggestuurd. De regels waren onduidelijk, het verliep er chaotisch. Ik heb erg veel steun gehad van de ambassade. Niets dan lof voor haar inspanningen. Zo zorgde de ambassadeur ervoor dat mijn dochter toch op bezoek kon komen en ook heeft hij achter de schermen druk uitgeoefend mij vrij te krijgen. Met succes.'

Waarom Okke Ornstein in dezelfde gevangenis zit als dictator Noriega.

We spreken elkaar telefonisch na wat via-viageregel; hij leent een telefoon van iemand en dat nummer kan ik bellen. Het is een bijna zakelijk gesprek. 'Ik neem het vooral de Panamese overheid kwalijk. Die moet het niet zo ver laten komen. Ik verwacht bescherming, als journalist.'

Wat is het eerste dat u bent gaan doen na uw vrijlating?
'Eerst moest ik langs de immigratiedienst. Een vreemdeling wordt na zijn vrijlating doorgaans meteen het land uitgezet. Maar ik wil nog een tijdje blijven om bij mijn dochter te kunnen zijn. Dinsdag hoor ik of dat kan. De ambassadeur heeft mij na dat onderhoud naar mijn vriendin gebracht. We zijn meteen naar een goed Libanees restaurant gegaan. Daar heb ik mij tegoed gedaan aan hoemoes, falafel, zeebaars, puree en groente. Na vijf weken rijst en bonen, bonen en rijst was ik wel toe aan iets anders.'

Hoe zien uw Kerstdagen eruit?
'Veel slapen want ik ben erg moe. En lekker eten. Tweede Kerstdag is mijn dochter jarig, dan wordt ze veertien. Gelukkig kan ik dat toch met haar vieren.'

Ik ben trots op wat ik heb gedaan.

Okke Ornstein

Wat fascineert u zo aan Panama?
'Panama stond al een tijd op mijn lijst bizarre landen waar ik naar toe wilde. Het is een raar surrealistisch land waar oplichters ongestoord hun gang  kunnen gaan, vaak met steun van politici. Ik besloot te gaan toen in 2000 de Nederlandse 'godmother' Thea Moear daar werd gearresteerd op verdenking van handel in xtc. Ik bood RTL nieuws en Het Parool aan haar in de gevangenis te interviewen. Dat lukte. Ik ben daar een tijd gebleven om deze zaak te volgen. En ook omdat ik verwachtte dat het land zich in positieve zin zou ontwikkelen omdat het van de VS de beschikking had gekregen over het Panamakanaal. In één klap kreeg een ontwikkelingsland een belangrijke handelsroute ter waarde van miljarden dollars in de schoot geworpen. Ik vond het fascinerend als journalist te volgen welke gevolgen dat zou hebben. Het is een grote teleurstelling geworden want het land heeft zich er in geen enkel opzicht positief door ontwikkeld.'

Gaat u door met uw kritische berichtgeving?
'Niet over Panama. Ik wil hier alleen nog zijn om mijn dochter te bezoeken. Als zij hier niet woonde was ik allang klaar geweest met dit land.'

Is dat geen knieval voor degenen die niets liever willen dan dat u de pen neerlegt?
'Knieval vind ik een groot woord. Ik ben trots op wat ik heb gedaan. Met 0,0 euro aan budget heb ik veel gevallen van corruptie onthuld. Maar waarom zou ik als enige over misstanden in dit land blijven schrijven? In een land waar de pers tam is en graag in een goed blaadje wil staan bij de autoriteiten. Het is niet vol te houden op deze manier. Voortdurend over je schouder kijken is geen aangename manier van leven. Ik ben hier  bedreigd en achtervolgd. In Nederland krijgt een journalist dan bescherming van de politie. Hier ben je vogelvrij. Erg welkom voelt dat niet. Je zou eerder een medaille verwachten voor alle criminelen die ik met mijn artikelen dit land heb uitgejaagd. Overigens laat ik het er niet bij zitten. Ik ben van plan bij het Inter-Amerikaanse hof, een equivalent van het Europese hof, een zaak aan te spanen wegens de schending van de mensenrechten door Panama. Zowel in mijn werk als journalist als tijdens de rechtsgang zijn mijn rechten geschonden.'

U was het afgelopen jaar één van de 259 journalisten in gevangenschap, wereldwijd. Een record sinds 2000.
'Dit aantal neemt schrikbarend toe. Het werk van journalisten wordt steeds gevaarlijker. Naar een land als Syrië durft bijna geen journalist meer te reizen. Ik ook niet. Ik was er in 2013 en in 2015 en merkte in die twee jaar al een grote verandering in de bejegening. Het respect voor dit werk wordt minder, het gevaar groter. Ik merk zelf dat ik steeds voorzichtiger word. Zo ben ik nu bezig met research voor een productie over de aanleg van een stuwdam in Honduras. Een aantal activisten die ertegen hebben geprotesteerd zijn vermoord. Er naar toe gaan is nu minder vanzelfsprekend dan het altijd is geweest. Maar ik laat mij graag inspireren door de woorden van de Amerikaanse fotojournalist James Nachtwey: zolang de mensen daar het niet opgeven, mogen wij het ook niet doen.'