Mazen Hamada toont de verkleurde en beschadigde huid rond zijn pols, waar de ring zat waarmee hij tijdens zijn martelingen werd opgetakeld.
Mazen Hamada toont de verkleurde en beschadigde huid rond zijn pols, waar de ring zat waarmee hij tijdens zijn martelingen werd opgetakeld. © Guus Dubbelman/de Volkskrant

'Ik voelde de spieren in mijn polsen langzaam scheuren'

Tussen 2011 en 2015 vonden in de Saydnaya-gevangenis in de Syrische hoofdstad Damascus iedere week massa-executies plaats, zo blijkt uit een nieuw rapport van Amnesty International. De Volkskrant sprak in februari 2014 met een toen 36-jarige Syriër die in 'het slachthuis' verbleef. Lees hieronder zijn verhaal terug.

 
Als ik over vijf minuten terug ben, wil ik dat je dit papier hebt ondertekend
Een ondervrager tegen Mazen Hamada

De Syriër Mazen Basais Hamada (36) verbleef anderhalf jaar in een van de beruchtste gevangenissen van zijn land, waar hij gruwelijk werd gemarteld. Hij zou terroristen het land hebben binnengesmokkeld en militairen hebben vermoord. In werkelijkheid demonstreerde Hamada voor democratie en meer vrijheid in Syrië. Drie weken na aankomst in Nederland vertelt hij zijn verhaal.

Soldaten gedood
'Als ik over vijf minuten terug ben, wil ik dat je dit papier hebt ondertekend.' De ondervrager steekt een sigaret op en loopt weg. Voor Mazen Hamada ligt een formulier waarop staat dat hij soldaten heeft gedood, militaire checkpoints heeft aangevallen, dat hij wapens in bezit heeft en islamitische strijders heeft geholpen het land binnen te komen.

De man keert terug. 'Ga je de bekentenis ondertekenen, of moet ik je onder dwang laten tekenen? Hamada antwoordt dat de beschuldigingen niet kloppen. Ja, hij heeft gedemonstreerd in zijn thuisstad Deir Ezzor, in het oosten van Syrië. Hij heeft de demonstraties ook gefilmd en gefotografeerd. En ja, hij heeft de beelden opgestuurd naar de nieuwszenders Al Jazeera en Al Arabiyya. Maar mensen vermoord? Nee, dat nooit. Bovendien: hij heeft een drukke baan als techneut bij een Franse oliemaatschappij, en hij is lid van de Communistische Volkspartij. Hij heeft niets met islamisten, dus waarom zou hij ze het land in smokkelen?

 
Ik voelde de spieren in mijn polsen langzaam scheuren en schreeuwde het uit van de pijn
Mazen Hamada

Hij hoort zijn ribben kraken
Hierna smijten vier forse agenten hem op de grond en beginnen op zijn buik en benen te springen. Hij hoort zijn ribben kraken, krijgt geen lucht. Hamada ziet de mannen niet. Hij heeft een blinddoek om. Zijn handen zijn op zijn rug vastgebonden.

'Wil je nog steeds niet bekennen?', hijgt een van de mannen in zijn oor. Hamada schudt zijn hoofd. Vervolgens worden zijn polsen in twee ijzeren ringen vastgedraaid en voelt hij hoe hij omhoog getakeld wordt. Zijn voeten bungelen in de lucht.

'Ik schreeuwde het uit van de pijn'
'Ik voelde de spieren in mijn polsen langzaam scheuren en schreeuwde het uit van de pijn', blikt Hamada terug in een café nabij het asielopvangcentrum in Wageningen, waar hij sinds drie weken verblijft. Zijn polsen, benen en rug zitten nog altijd vol brandplekken, striemen en bobbelige littekens. Anderhalf jaar heeft hij vastgezeten in het detentiecentrum bij het militaire Mazza-vliegveld in de hoofdstad Damascus, een van de beruchtste martelgevangenissen in het land. De bijnaam, 'het slachthuis', zegt eigenlijk al genoeg.

De gruwelijke verhalen die zich daarbinnen afspelen, vinden mondjesmaat hun weg naar buiten. Gevangenen verdwijnen jarenlang achter slot en grendel of vinden de dood binnen de gevangenismuren. Hamada heeft wat dat betreft geluk gehad, want hij leeft nog. Dat had hij een jaar geleden nooit durven dromen.

Speer in zijn nieren
Verschillende keren heeft hij de dood in de ogen gekeken. Zoals die ene keer dat hij naar een militair ziekenhuis moest worden overgebracht. Hij is tijdens een van de verhoorsessies met een speer in zijn nieren geprikt en kan alleen nog maar bloed plassen. Lopen lukt niet meer.

Aanvankelijk is Hamada blij: doktoren, die hebben het beste met mensen voor, ook met aanhangers van de oppositie, denkt hij. In het ziekenhuis blijkt dit niet het geval. 'Je hebt onze broers vermoord', schreeuwen de verpleegsters als hij naar binnen wordt gedragen. Ze slaan hem met hun slippers.

 
Ik open de toiletdeur en zie drie op elkaar gestapelde lijken. De oogballen zijn eruit gestoken. Het zag ernaar uit dat ze nog niet zolang daarvoor waren gestorven, hun lichamen waren nog vers
Mazen Hamada

Op elkaar gestapelde lijken
In een kelder in het ziekenhuis wordt hij vastgeketend aan een bed, waar hij achteloos een infuus krijgt toegediend. 's Nachts moet hij naar het toilet. Een van de bewakers brengt hem. Een penetrante lucht komt hem tegemoet. Al snel blijkt waarom. Als Hamada een van de toiletdeuren opent, ziet hij drie op elkaar gestapelde lijken. Ze hebben lange haren en baarden, hun oogballen zijn eruit gestoken.

Hij opent een andere deur. Twee lichamen, wederom met lange baarden. Dan deur drie. Daarachter bevindt zich een badkamer. In de badkuip ligt een jongen, zo'n 17 jaar oud, schat Hamada. Hij is blond en draagt alleen een onderbroek. Zijn iele lichaam zit vol met rode striemen en brandplekken.

'Het zag ernaar uit dat ze nog niet zolang daarvoor waren gestorven, hun lichamen waren nog vers', vertelt de Syriër in het Wageningse café. Hij veert op om een sigaretje te roken. 'Even luchten', verontschuldigt hij zich.

Patiënt doodgemarteld
Eenmaal terug dwalen zijn gedachten weer af naar het militaire ziekenhuis in Syrië. De nacht dat hij de lijken in de toiletten ontdekt, gebeurt er nog iets. Een dronken kolonel komt de ziekenkamer binnen en martelt een patiënt dood door met een stuk beton op zijn hoofd te slaan. Ditmaal heeft Hamada geen blinddoek om.

Verschillende keren wordt de Syriër verplaatst naar andere gevangenissen rondom de hoofdstad Damascus. Totdat hij op 3 september 2013 vrijkomt. Naar de reden van zijn vrijlating blijft het gissen. Waarschijnlijk is het een combinatie van geluk en een juiste connectie. Hamada kent een van de werknemers bij de Rechtbank voor Terrorisme, waar hij uiteindelijk wordt vrijgesproken.

 
Als hij op een dag thuiskomt van zijn werk, ziet hij dat zijn huis is platgebombardeerd. Op dat moment weet Hamada dat hij weg moet. Het land uit

Smokkelroute
Na anderhalf jaar staat hij op straat en is Hamada vrij om te gaan waar hij wil, al klinkt dat eenvoudiger dan het in de Syrische werkelijkheid is. Zijn naam staat in het computersysteem van de geheime diensten en als hij naar Deir Ezzor wil afreizen, moet hij tientallen checkpoints passeren. Via een smokkelroute, met behulp van vrienden, weet hij na een aantal dagen toch zijn thuisbasis te bereiken. Daar wacht hem een warm welkom van zijn familie, die nauwelijks kan bevatten dat hij nog in leven is.

Hamada's detentie heeft hem niet voorzichtiger gemaakt. Hij besluit zijn verhaal met naam en toenaam te vertellen aan de Syrische mensenrechtenorganisatie VDC, die er een rapport van opstelt. Ook spreekt hij met de nieuwszender Al Arabiyya over zijn ervaringen in 'het slachthuis'. Dit blijft niet zonder gevolgen. Als hij op een dag thuiskomt van zijn werk, ziet hij dat zijn huis is platgebombardeerd. Op dat moment weet Hamada dat hij weg moet. Het land uit.

Via diverse omwegen en smokkelaars komt hij in Amsterdam terecht. Uiteindelijk belandt hij in de bossen van Wageningen in een landhuis dat is omgebouwd tot opvangcentrum voor asielzoekers die pas in Nederland zijn aangekomen. De meesten van hen zijn Syriërs, net als hij gemarteld en gevlucht.

 
Het was nog maar een kind. Hij heeft nog twee dagen geleefd
Mazen Hamada

Nederland is mooi, vindt Hamada. Vooral de vele fietsen fascineren hem. Als je hem vraagt of hij nog wel gelukkig kan zijn na alles wat hij heeft meegemaakt, slaat Hamada zijn ogen neer. 'Dat is moeilijk', zegt hij kortaf. Het beeld dat hem maar niet loslaat, is dat van een 15-jarige jongen die voor zijn ogen met een lasapparaat werd bewerkt. 'Zijn huid viel letterlijk van zijn lichaam', zegt Hamada. 'Het was nog maar een kind. Hij heeft nog twee dagen geleefd.' Dan loopt hij weer naar buiten om nog een sigaret op te steken.

Verantwoording:
De Volkskrant heeft het verhaal van Mazen Hamada niet kunnen verifiëren bij de Syrische autoriteiten, maar acht het relaas van de Syriër geloofwaardig. Het als betrouwbaar bekendstaande Violation and Documentation Center Syria heeft zijn verslag gedocumenteerd. Hamada is een bekende van het Syrisch Comité, een groep Syrische Nederlanders die Hamada's verhaal eveneens betrouwbaar achten. Zoals ook te zien op de foto's, toonde Hamada tijdens het interview de littekens die hij aan de martelingen zegt te hebben overgehouden.