De kruiser Hr. Ms. De Ruyter, een van de scheepswrakken die op 27 februari 1942 door de Japanse vloot tot zinken zijn gebracht en kortgeleden door slopers uit de Javazee zijn geroofd.
De kruiser Hr. Ms. De Ruyter, een van de scheepswrakken die op 27 februari 1942 door de Japanse vloot tot zinken zijn gebracht en kortgeleden door slopers uit de Javazee zijn geroofd. © ANP

'Grafschennis' oorlogsschepen blijkt terugkerend fenomeen in Indonesische wateren

Toen de Nederlandse premier Mark Rutte in november vragen stelde over drie verdwenen Nederlandse oorlogsschepen, stuitte hij in Jakarta op een muur van verbazing. Een groot raadsel was het, hoe de wrakken van de marineschepen De Ruijter, Java en Kortenaer zomaar van de zeebodem waren verdwenen.

Het moet gespeelde verbazing zijn geweest, want deze week verklaarde de Indonesische minister van Maritieme Zaken en Visserij, Susi Pudjiastuti, doodleuk: 'Helaas komt de praktijk van illegale berging veel voor in Indonesische wateren, zowel door buitenlandse als lokale schepen.'

Minister Pudjiastuti deed haar uitspraak, nadat een van de 'bergingsschepen' was gegrepen en aan de ketting gelegd. De Chinese baggerschuit Chuan Hong 68 was op 20 april betrapt voor de kust van Borneo. Alleen voor de noordkust heeft het schip al zeker vijf scheepswrakken aan stukken gescheurd en verschroot. De Indonesische marine onderschepte de Chuan Hong 68 toen het de Zweedse tanker Seven Skies van de bodem aan het plukken was. De Chinezen wisten naar Maleisië te ontsnappen, maar daar is het schip alsnog aan de ketting gelegd.

Plunderaars willen vooral oorlogswrakken, omdat die zijn gemaakt van staal uit vóór 1945

De Maleisiërs hadden nog een appeltje te schillen met de Chinezen, want ook in Maleisische wateren bleek het schip te hebben huisgehouden. Daar had het drie Japanse vrachtschepen uit de Tweede Wereldoorlog van de bodem gehaald. De Chinezen bleken daarvoor te zijn ingehuurd door een Maleisisch bedrijf dat op zijn beurt weer was ingehuurd door een Maleisische universiteit, de Universiti Malaysia Sabah. Die beweerde dat de enorme grijpkraan alleen maar bezig was met een wetenschappelijk verantwoorde berging. Toen duikers gingen kijken of dat klopte bleek dat van de drie Japanse schepen alleen nog wat vormloze hoopjes staal over waren.

De plunderaars hebben het vooral voorzien op oorlogswrakken, omdat die zijn gemaakt van staal dat vóór 1945 is geproduceerd. Dat staal is niet besmet door de achtergrondstraling die na 1945 door atoombommen in de atmosfeer is geblazen. Het stralingsvrije staal is nodig voor zeer gevoelige apparatuur die wordt gebruikt in de medische wereld en in ruimteonderzoek. 

Drie verdwenen oorlogsschepen

Ook Britse, Amerikaanse, Japanse en Australische oorlogswrakken bleken geheel of gedeeltelijk uit de Javazee te zijn verdwenen

Hetzelfde moet zijn gebeurd met de drie Nederlandse oorlogsschepen die op 27 februari 1942 door de Japanse vloot tot zinken zijn gebracht bij de legendarische Slag in de Javazee. In 2002 waren de drie wrakken door duikers ontdekt. Zij werden daarna meerdere keren door duikgroepen bezocht, maar in 2016 bleken zij ineens verdwenen. Sporen op de zeebodem, en de overgebleven resten van Hr.Ms. Kortenaer wezen op het sloopwerk van een baggergrijper als de Chuang Hong 68.

Later bleken ook Britse, Amerikaanse, Japanse en Australische oorlogswrakken geheel of gedeeltelijk uit de Javazee te zijn verdwenen. Al die schepen golden volgens de internationale wet als oorlogsgraven voor de bemanningsleden die er hun zeemansgraf hadden gevonden. Vooral daarom leidden de verdwijningen tot grote ophef, met name in het Verenigd Koninkrijk.

De drie Nederlandse oorlogsgraven De Ruyter, Java en Kortenaer zijn domweg tot schroot verwerkt

Nederland liet harde protesten achterwege. Het stelde zich vooral diplomatiek op. Premier Rutte, op bezoek in Jakarta, bracht de zaak aan de orde in een gesprek met president Joko Widodo. Zij spraken af dat er een gezamenlijk onderzoek zou komen naar deze 'belangrijke en gevoelige kwestie', die, aldus Rutte, 'niet alleen een pijnlijke kwestie, maar ook een ingewikkelde zaak' was. Van dat onderzoek is sindsdien niets meer vernomen.

De uitlating van minister Pudjiastuti en de kennelijk overbekende activiteiten van de Chuan Hong 68 wijzen erop dat er nooit een raadsel is geweest. De drie Nederlandse oorlogsgraven De Ruyter, Java en Kortenaer zijn, zoals zoveel schepen in Indonesische wateren, domweg tot schroot verwerkt. De stoffelijke resten van de honderden marinemannen die in de wrakken begraven lagen, zijn daarbij gedachteloos verpulverd. 

Verder lezen

Onderzoek bevestigt: scheepswrakken bij Indonesië vakkundig gesloopt en geroofd

We wisten het al, maar nu weten het zeker: de wrakken van de Nederlandse marineschepen De Ruyter, Java en Kortenaer zijn echt van de bodem van de Javazee verdwenen. Een gezamenlijk Nederlands-Indonesisch onderzoek heeft vastgesteld dat de scheepswrakken inderdaad uit de zee zijn geplukt. Door wie is een raadsel, maar volgens de onderzoekers zijn er sporen van een bergingsoperatie te zien.

Geen wrak meer, geen lichamen, maar wel een herdenking voor Indië-militairen

De vader van Han Nahuijsen, 'papa Tonnie', stierf op 32-jarige leeftijd als telegrafist bij de Slag in de Javazee. Pas na 45 jaar vond Han de moed om terug te keren naar Indonesië en de rampplek op te zoeken. 27 februari zal altijd een belangrijke dag in zijn leven zijn. Maar nu is het wrak weg. (+)

Nederlandse oorlogsschepen gesloopt in Madura, maar niemand weet iets

Drie Nederlandse marineschepen die in 1942 zijn gezonken in de Slag in de Javazee zijn opgegraven en waarschijnlijk gesloopt op het strand van Madura. Aan boord waren de stoffelijke resten van honderden Nederlandse marinemannen. Premier Rutte zal de kwestie vermoedelijk aankaarten bij de Indonesische president Joko Widodo tijdens zijn driedaagse handelsbezoek komende maandag. (+)