De hoofdpersoon trekt zich uiteindelijk gedesillusioneerd terug in Frankrijk.
De hoofdpersoon trekt zich uiteindelijk gedesillusioneerd terug in Frankrijk. © Getty Images / HH

Smaakvolle roman mist één prangend probleem

Bert Wagendorp schetst de ondergang van een traditionele dagbladjournalist

Vergeleken met Ventoux mist deze roman de drijvende kracht van één prangend probleem.

Bert Wagendorp

Masser Brock, fictie

Atlas Contact; 416 pagina's; euro 19,99.

Kan een krant ook te veel columnisten hebben? Op het staatsieportret van de recente columnistenmarathon van de Volkskrant tel ik veertig stukjesschrijvers (m/v). Vanouds was de krant een bolwerk van harde feiten, maar afgemeten aan het aantal columnisten lijkt bij de dagbladen het pleit beslecht in het voordeel van de meningen.

Een van die Volkskrant-columnisten is Bert Wagendorp. Behalve van pagina 2 kent u hem van zijn roman Ventoux - inmiddels verfilmd, vertoneeld en bijna 200.000 keer verkocht.

De timing van de nieuwe roman van Wagendorp kon niet beter. In de huidige Trump-era van alternative facts begint de grens tussen feiten en meningen te vervagen. En dat is precies waarmee zijn hoofdpersonage, Masser Brock, in het gelijknamige boek worstelt. Deze roman speelt zich af in het schemergebied tussen feiten, meningen, waarheden en leugens.

Wagendorp schetst de ondergang van een traditionele dagbladjournalist. Masser Brock is de belangrijkste columnist van een grote landelijke krant met de omineuze naam De Nieuwe Tijd. Brock voelt hoe hij juist door die nieuwe tijd wordt ingehaald. 'Het leek erop dat nieuws louter aanleiding voor columns was geworden, dat de mening over het feit belangrijker was geworden dan het feit zelf. Soms waren meningen opeens nieuws, en dan was de cirkel rond.'

En Brock was nog wel zo vol van idealen begonnen. Tegels lichten zou hij, knopen ontwarren. De waarheid bij de lezers thuisbezorgen. Maar al snel ontdekt hij dat de praktijk van de waarheidsvinding weerbarstig is.

Wagendorp beschrijft het allemaal met smaak, vooral de nevenpersonages geven het verhaal kleur

Eerst komt Masser in een belangenconflict terecht als hij onderzoek doet op Urk, en de broer van zijn ex-vriendin betrokken blijkt bij de cocaïnehandel aldaar. In zijn artikel laat hij de naam van de broer weg. Iets vergelijkbaars doet zich enkele jaren later voor, als een aanslag op Nederlandse blauwhelmen in een Uruzgan-achtige omgeving heel anders in elkaar zit dan van officiële zijde wordt gemeld. Opnieuw besluit Masser de feiten aan de kant te schuiven om zijn bron te beschermen.

De derde affaire is het pijnlijkst. Op de burelen van De Nieuwe Tijd blijkt decennialang een BVD-mol te hebben rondgelopen. Daags nadat Masser de naam van deze collega in de krant heeft geopenbaard, springt die voor de trein. Het confronteert Brock nogmaals met de vraag hoeveel hij over heeft voor de waarheid.

Wagendorp beschrijft het allemaal met smaak, vooral de nevenpersonages geven het verhaal kleur. De oudere sterjournalist Bonna Glenewinkel, een soort kruising tussen Wouke van Scherrenburg en Annemarie Oster, is een heerlijk portret, met een messcherpe tong en prettig ontnuchterende opvattingen. Hetzelfde geldt voor de verdacht veel op Rutte lijkende premier Tup, met z'n onuitroeibare optimisme en holle politieke frasen. En ook de excentrieke oud-hoofdredacteur Charles Schuurman Hess, die op zeker ogenblik zijn Sint-Bernhardhond tot voorzitter benoemt, is goed getroffen.

Goed getroffen is de excentrieke oud-hoofdredacteur Charles Schuurman Hess, die op zeker ogenblik zijn Sint-Bernhardhond tot voorzitter benoemt

Maar op den duur heeft de auteur zijn punt ('de waarheid' is een rekbaar begrip) wel gemaakt en begint hij in herhaling te vallen. En omdat hij volop ruimte geeft aan narratieve uitstapjes naar Massers familiegeschiedenis en de ontstaansgeschiedenis van De Nieuwe Tijd, krijgt dit vuistdikke boek op den duur iets oeverloos. De vertelling mist, zeker in de eerste helft, de drijvende kracht van één prangend probleem dat om opheldering vraagt. In Wagendorps vorige roman viel van meet af aan de slagschaduw van de Ventoux en de mysterieuze dood van een wielrenner over het verhaal. Dit boek ontbeert zo'n berg.

Tot de Ventoux in de laatste hoofdstukken alsnog opduikt. Masser trekt zich terug in zijn Zuid-Franse huisje, gedesillusioneerd keert hij zich af van de journalistiek, van de wereld. Hij leest geen kranten meer, geen websites, hij heeft het nieuws afgezworen. 'Nieuws is gif', vindt hij, en: 'Nieuws is de hoer van het meningenbordeel.' Dus zit hij dagenlang in zijn boomgaard heel mindfull naar de blauwe lucht en de Mont Ventoux te staren.

Het vuistdikke boek krijgt op den duur iets oeverloos

Het is een nogal mismoedig slot van een roman die monter van toon is, de serieuze kritiek op de moderne journalistiek ten spijt. Tegelijk laat Wagendorp helder zien dat totale zuiverheid en eerlijkheid voor een journalist een illusie is. De worsteling met 'alternatieve feiten' zit in het vak ingebakken.

Je mag een auteur natuurlijk nooit met zijn hoofdpersonage verwarren, maar de verleiding is groot een verkapt zelfportret in Masser Brock te zien. In dat geval zal de Volkskrant spoedig op zoek moeten naar een nieuwe columnist voor pagina 2.

De auteur is recensent van HP/De Tijd.

Dubbelinterview Bert Wagendorp en Bas Heijne: 'columnisten in roerige tijden'

Volgens mij zijn wij allebei geen geboren columnisten Volkskrant-columnist Bert Wagendorp schreef een roman over een columnist die worstelt met zijn rol in de veranderende journalistiek. Een tweegesprek met NRC-collega Bas Heijne. 'Ik denk echt dat jij gaat stoppen.'