Pionier en gezicht van de moderne Spaanse literatuur Juan Goytisolo (86) overleden
© EPA

Pionier en gezicht van de moderne Spaanse literatuur Juan Goytisolo (86) overleden

Decennialang was Juan Goytisolo het gezicht van de moderne Spaanse literatuur. In het buitenland werd hij in de jaren vijftig en zestig meer dan welke andere Spaanse schrijver ook vertaald, terwijl hij in Spanje als een pionier gold vanwege zijn ontwikkeling van sociaal geëngageerd naar experimenteel schrijver. Hij overleed zondag op 86-jarige leeftijd in zijn woonplaats Marrakech.

Goytisolo (1931) groeide op tijdens de Burgeroorlog en de dictatuur van Franco, en dat liet diepe sporen na in zijn schrijverschap. In een dictatuur, zo verkondigde hij in de jaren vijftig toen hij naar Parijs verhuisde, diende je als romanschrijver de taak op je te nemen die de journalistiek vanwege de censuur niet naar behoren kon vervullen. De literatuur moest de werkelijkheid laten zien, en dan vooral de onderkant, waar armoede en onderdrukking het voor het zeggen hadden.

Het effect van deze goede bedoelingen was nihil. Spanje veranderde wel in de jaren zestig, maar dat was niet te danken aan de literatuur maar aan de hordes buitenlandse toeristen die de Spaanse staatskas kwamen spekken. Intussen kon Franco gewoon blijven zitten waar hij zat.

Experimentele periode

Van het Spaanse literaire establishment moest hij niets hebben. Dat was inmiddels wederzijds.

Met De identiteit (1966) ging Goytisolo's experimentele periode gloedvol van start. In deze roman voerde hij een alter ego op die op fragmentarische wijze zijn verleden bij elkaar sprokkelt, niet om het op proustiaanse wijze te herwinnen maar om zich ervan te verlossen. In De wraak van don Julián (1970) zette Goytisolo rigoureus de aanval in tegen de bekrompen, repressieve mentaliteit die hij typisch vond voor Spanje nadat de verdrijving van de Moren en Joden in 1492 de genadeslag had gegeven aan de multiculturele lappendeken die het land eeuwenlang was geweest.

Na de dood van Franco in 1975 keerde Goytisolo niet terug naar Spanje. Wel voelde hij meer zielsverwantschap met Spaanse schrijvers als Cervantes en Clarín. Maar van het Spaanse literaire establishment moest hij niets hebben. Dat was inmiddels wederzijds. De romans die Goytisolo de laatste decennia van zijn leven schreef kraakten onder het gewicht van de literaire verwijzingen en kregen nog maar weinig handen op elkaar.

Zijn memoires (Eigen terrein en Verscheurde koninkrijken) waren daarentegen een lust om te lezen. En als pleitbezorger van de Arabische cultuur zou Goytisolo een belangrijke stem worden in Spanje. In Marrakesh, de stad waar hij afgelopen zondag overleed, had hij na Parijs een tweede thuis gevonden. Ook voor zijn seksualiteit. In Parijs had hij in de jaren vijftig Monique Lange ontmoet, die net als hij bij uitgeverij Gallimard werkte en de vrouw van zijn leven zou worden. In Marokko vond hij de herenliefde.