Jane Austen circa 1970.
Jane Austen circa 1970. © GETTY

Jane Austen zou de ophef zelf prachtig hebben gevonden

Books Bücher Libri

Wat houdt de literaire wereld in het buitenland bezig? Onze correspondenten houden het bij. Deze week Patrick van IJzendoorn over discussies in Jane Austens 200ste sterfjaar.

De twitterwereld was te klein toen vier jaar geleden bekend werd dat het nieuwe briefje van 10 pond het portret van Jane Austen zou gaan dragen. Daarmee zou de schrijfster de eerste vrouw zijn na koningin Elizabeth die deze eer ten deel valt. Initiatiefneemster Caroline Criado-Perez, journaliste en feministe, kreeg zelfs doodsbedreigingen, net als politici die haar campagne steunden.

Volgens haar biograaf Lucy Worsley is de afbeelding niet waarheidsgetrouw, maar is ze indertijd om publicitaire redenen knapper gemaakt dan ze was

Nu het eindelijk zover is, woedt een nieuwe discussie: is Austen te knap afgebeeld? De Bank of England heeft een portret uit 1817 gekozen waarop ze kalm voor zich uitstaart, met grote ogen. Volgens haar biograaf Lucy Worsley, een televisiehistoricus, is de afbeelding niet waarheidsgetrouw, maar is ze indertijd om publicitaire redenen knapper gemaakt dan ze was. Dat blijkt uit het portret, gemaakt door haar zus Cassandra, waarop de afbeelding is gebaseerd. Austen heeft daarop dunne lippen, een scherpere kin en wallen onder de ogen. Ze kijkt chagrijnig.

Austen blijft de gemoederen in haar 200ste sterfjaar ook om andere redenen bezig houden. Tijdens het boekenfestival van Hay zei Worsley dat de eeuwige vrijgezel Austen als een maagd is gestorven. Ze droeg mogelijke redenen aan, zoals het feit dat potentiële minnaars zijn gestorven tijdens de oorlogen tegen Napoleon, dat Austen bang was te zullen sterven bij een bevalling en dat ze te druk was met boeken schrijven. In The Daily Telegraph vroeg Melanie McDonagh zich af waarom deze Austen-expert de meest voor de hand liggende reden over het hoofd zag: als dochter van een predikant en zelf een devoot Anglicaan keurde Austen seks voor of buiten het huwelijk af.

Worsley was ook zelf het middelpunt van een rel. In haar biografie Jane Austen at Home staan veel passages die lezers van Paula Byrnes twee boeken over Austen bekend zullen voorkomen. In een bespreking van Worsleys boek schreef Byrne, ironisch, dat ze deze schijn van plagiaat als een flatteus compliment opvat. Volgens Worsley betreft de overeenkomst vooral feiten en gangbare interpretaties, maar ze heeft de schijn tegen.

Gezegend met een liefde voor spot en satire zou Jane Austen al deze twisten prachtig hebben gevonden.