Hommage aan Dick Bruna: vijf visies op Nijntje
© Tomori Nagamoto

Hommage aan Dick Bruna: vijf visies op Nijntje

De vrijdag overleden Tekenaar/schrijver Dick Bruna (1927) kreeg in september vorig jaar de Max Velthuijsprijs voor zijn oeuvre. De redactie Boeken vroeg toen vijf illustratoren hun visie te geven op zijn beroemdste creatie, Nijntje.

Het standaardverhaal over de wereldberoemde tekenaar van Nijntje is dat hij geen rol wilde in het familiebedrijf, omdat het zakelijke hem niet interesseerde. Nonsens, natuurlijk. Strak geregisseerde nonsens, dat wel: de schepper van het populairste konijn ter wereld schetst tijdens interviews altijd weer hetzelfde beeld van de bescheiden vakman met opdracht en deadline. Maar hij heeft gedurende zijn leven die opdrachten en deadlines in hoge mate zelf kunnen bepalen en dat heeft hij echt niet alleen aan zijn tekentalent te danken.

Misschien is die eigengereidheid een gedeeld kenmerk van jongens die in de oorlog niet naar de middelbare school konden. De mollige Hendrikus Magdalenus maakt tussen het onderduiken door als 16-jarige zijn eerste boekomslag voor zijn vaders uitgeverij, A.W. Bruna.

Zwarte Beertjes

Als de Duitsers zijn vertrokken, weigert hij om weer de klas in te gaan. Hij reist naar Londen en Parijs om het vak van zijn vader te leren. Liever brengt hij zijn tijd echter door met museumbezoek. De modernisten Fernand Léger en Henri Matisse trekken hem in het bijzonder. Als hij terugkomt, gaat hij stug door met tekenen en schilderen. In de jaren vijftig raakt hij verbonden aan de succesvolle Zwarte-Beertjesreeks. Hoe goedkoop die pockets ook zijn, dankzij hem worden het verzamelaarsobjecten. Niemand zou het barokke Nederlands van detectiveschrijver Havank nog weten te vinden als er geen Bruna omheen zat.

In 1955 wordt Nijntje geboren, een jaar na Bruna's eerste zoon Sierk, voor wie hij het konijn in eerste instantie ontwerpt. Ze is dan nog nauwelijks het sterke karakter dat we nu kennen. Ze kijkt de lezer niet aan, de oren hangen nog een beetje. Al tekent Bruna in eerste instantie iets dat op een jurkje lijkt, het is niet eens helemaal duidelijk of Nijntje nu een jongen of een meisje is.

Vierkant

Pas in 1963 krijgen haar boekjes de vertrouwde, vierkante vorm. Van het begin af aan herkenbaar is het gebruik van ogenschijnlijk primaire kleuren. Ogenschijnlijk, want wie goed kijkt, ziet dat Bruna in de kleurenwaaier net náást de primaire kleuren kiest. Dat definieert zijn direct herkenbare palet. Net als zijn lijnen, die onder een vergrootglas helemaal niet zo recht zijn als ze lijken.

Bruna mag dan niet van de zakelijke kant houden, hij weet zijn vrienden goed te kiezen. Jeugdmakker Pieter Brattinga richt al in 1971 Mercis voor hem op. Dat bedrijf bewaakt sindsdien fanatiek de rechten en legde de basis voor het enorme succes van Nijntje in Amerika en Japan. Op haar 45ste verjaardag in 2000 krijgt Nijntje 37.865 verjaardagskaarten uit de hele wereld.

Complimenten van Picasso

Al die merchandising leidt inmiddels misschien een beetje af van de onmiskenbare kwaliteit van Bruna's werk. Juist daarom is de Max Velthuijs-prijs extra veelzeggend. De naamgever van de hoogste Nederlandse bekroning voor illustratoren was zelf net als Bruna eerst actief als reclameschilder, iets waar 'echte' kunstenaars nog wel eens op neerkijken. Maar welke andere Nederlandse kinderboekenillustrator kreeg complimenten van Pablo Picasso en Gerrit Rietveld en hangt nu zelfs in Tate Modern in Londen en MoMa in New York?