Hans Vlek
Hans Vlek © Frans De La Cousine / Hans Vlek stichting

Gekke dichter van klare regels

Hans Vlek (1947-2016)

Afgelopen vrijdag overleed de dichter en beeldend kunstenaar Hans Vlek, twintig jaar nadat zijn laatste bundel verscheen.

'Als ik sterf / dan liefst / zoals / Sarah Bernhardt. / Theatraal / groots, / ontroerend. / En dan / weer opstaan / voor de bloemen', schreef Hans Vlek in 1968 in 'Hommage à qui' (uit Een warm hemd voor de winter). In datzelfde jaar mocht hij de Reina Prinsen Geerligsprijs in ontvangst nemen. Afgelopen vrijdag is Hans R. Vlek overleden, op 69-jarige leeftijd. Al jaren werd hij verzorgd in de Bossche GGZ-instelling Reinier van Arkel.

'Elke dag poets ik zorgvuldig / mijn schoenen en gebit terwijl er / verrekt, gecrepeerd en gemoord wordt / Maar als je zo denkt word je gek'. Die eveneens vroege versregels uit 'Vox populi' konden niet voorkomen dat het leven van de dichter en schilder, die was begonnen als 'de Rimbaud van de Lage Landen', bestond uit een chaotisch pendelen tussen Granada, Den Bosch en tal van psychiatrische instellingen - af en toe onderbroken door een geruchtmakende performance op een literaire avond.

Waanzin

De middelen brachten de erfelijke aanleg voor waanzin tot volle wasdom'

A.F.Th. van der Heijden

Zijn laatste openbare optreden was bij Poetry International in Rotterdam, op 19 juni 2007. Onverstaanbaar mompelend vanonder een hoed verzorgde Vlek een optreden dat door collega Simon Vinkenoog werd bestempeld als 'ontstellend, indrukwekkend, verwarrend en uniek'. In 1988 beschreef A.F.Th. van der Heijden in het verhaal 'Dichters slaags' een legendarisch optreden in Den Bosch, waar de met een fez getooide dichter door de organisatie werd gedwongen om zijn stroom onnavolgbare associaties te stoppen, waarna hij met een jolige streekdichter op de vuist ging. In kort bestek riep Van der Heijden ook Vleks Werdegang op: kunstacademie, dichtersdebuut op zijn achttiende (dat was Anatomie voor moordenaars, 1965), vertrokken naar Marokko, opium, LSD, psilocybine, verpleeginstellingen: 'De middelen brachten de erfelijke aanleg voor waanzin (zijn moeder zat al vanaf zijn kindertijd in een inrichting) tot volle wasdom.'

Des te opzienbarender dat Vlek op zijn beste momenten regels kon schrijven in een wonderlijk klaar Nederlands, zoals de beroemde ode aan de geranium uit Een warm hemd voor de winter (1968): 'Geranium, prachtige bloem / die niet mooi is, wijn / van de kruidenier, kip / tussen de vogels, sieraad / van alles wat arm en goedkoop is.'

Verre en ongerepte culturen

Na een langdurige stilte kwam Vlek in 1986 terug op het literaire podium met De goddelijke gekte (zoals ook de documentaire heette die John Albert Jansen in 2001 over hem maakte), en na die bundel volgden er nog vier, met als sluitstuk Hunnenhekel in 1996. Acht gedichten uit het oeuvre koos Gerrit Komrij voor de laatste editie van zijn gezaghebbende poëzie-bloemlezing.

Ook in Hunnenhekel beleed Vlek zijn voorkeur voor verre en ongerepte culturen, om dan ineens een hommage te brengen aan het land dat misschien nog gekker is dan hij was: 'O Holland met je bloemencorso's en je kazen, / je klompen en je paling, je dildo's en Monchou, / steeds in vreugd doet ge me herkeren en verbazen / en deze taal drijft me steeds weer naar u toe - // O land van Leeghwater, Stevin, Lely en Calvijn's genever, / U tors 'k als Atlas, met kraters ranja op de lever.'