Herman Koch.
Herman Koch. © Karoly Effenberger / HH

Er staat niet één mooie zin in Boekenweekgeschenk van Herman Koch

Maar dat is niet bedoeld als kritiek

In zijn Boekenweekgeschenk laat Herman Koch een zelfhulpgoeroe oreren op de geduldige zeiktoon die het type eigen is.

Herman Koch
Makkelijk leven (fictie)
CPNB; 96 pagina’s; gratis bij besteding van ten minste € 12,50 aan Nederlandstalige boeken tijdens de Boekenweek, van 25 maart tot en met 2 april.

De lezer wenst de betweter al snel alle slechts toe, maar het duurt even voordat Koch aan dat verlangen tegemoetkomt.

Niet één mooie zin is er te vinden in het Boekenweekgeschenk, de conference-achtige monoloog Makkelijk leven van Herman Koch - en dat is niet bedoeld als kritiek. Verteller Tom Sanders is namelijk een heel vervelende tevreden man, de auteur van een zelfhulpboek dat een wereldwijd succes is geworden (dat woord gebruikt hij zelf, 'wereldwijd'), misschien omdat de streefdoelen die hij zijn lezers in de vorm van mantra's voorspiegelt alleszins bereikbaar zijn: waai maar een beetje mee, verander jezelf niet, vergeet de toekomst, en wees een tevreden mens. Een soort Lof der lafheid, en dat als een aanbeveling gepresenteerd. 'Het kan altijd en overal: leven'. Met die windhandel is hij rijk geworden.

Geduldige zeiktoon

Vanaf de tweede regel, 'Ik denk dat u mij wel kent', wens je hem alle slechts toe. Het duurt een tijdje voordat Koch aan dat verlangen tegemoetkomt. Eerst laat hij Tom oreren, op de geduldige zeiktoon die iedereen kent uit zo'n modieuze gids voor kneuzen, een onuitroeibaar genre doordat daarin het levensgeluk ook voor de gemiddelde sukkelaar haalbaar heet te zijn.

Naar stijl en schoonheid kunnen we gevoeglijk fluiten. In plaats daarvan krijgen we te horen dat vergevingsgezindheid een pijler van een gelukkig bestaan is, in het futloze proza van de geslaagde betweter die niet eens meer zijn best hoeft te doen: 'Iemand heeft je een gemene streek geleverd. Vroeger lag ik daar nachten van wakker. Eerst probeerde ik te bedenken wat die persoon ertoe kon hebben gebracht om zoiets te doen. Daarna zon ik op manieren om het hem betaald te zetten, wanneer de gelegenheid zich voordeed. Ik moet er nu nog om lachen wanneer ik eraan denk hoeveel tijd het verwerken van een geslikte belediging of geleverde streek me vroeger kostte. Verspilde tijd, want alles slijt. Alles gaat voorbij, de dagen volgen elkaar op, de weken, maanden, de seizoenen.'

Herman Koch heeft het zich niet moeilijk gemaakt

Een hijs voor Toms treiter, alsjeblieft! Al was het maar opdat de kerel kan voelen dat het leven zo makkelijk niet is, en dat met deze adviezen ook niet wórdt.

De 63-jarige Boekenweekgeschenk-auteur heeft het zich niet moeilijk gemaakt. De problemen beginnen als Toms zoon iets heeft misdaan - dat doet een beetje denken aan Kochs wereldwijde succes Het diner (2009). Maar ook hiervoor geldt: juist doordat het probleem niet levensgroot is, wordt de onmacht van de slapjanus aangetoond. De zelfhulpgoeroe die altijd zijn woordje klaar heeft om anderen te vertellen hoe dat moet, leven, is niet in staat zichzelf te helpen als het maar eventjes mis gaat.

In tweede instantie moest ik Koch gelijk geven. Zo'n kwal gun je niet eens een mooie zin.