Zo probeert de EU de migratiestroom te stoppen - nu de bootjes weer aankomen
© AFP

Zo probeert de EU de migratiestroom te stoppen - nu de bootjes weer aankomen

Het is lente. De smokkelroutes over de Middellandse Zee raken weer vol in bedrijf. Behalve met Libië hoopt Europa de stroom migranten te stuiten met hulp van Niger, Egypte en Tunesië. Welke middelen zet de EU in?

Aanpak oorzaak

Eind 2015 sloot de Europese Unie in Valletta (Malta) een migratieakkoord, waarin werd afgesproken een einde te maken aan mensensmokkel, opvang in de regio te verbeteren en meer te investeren in economische ontwikkeling van de landen van herkomst. De eerste prioriteit werd gegeven aan Nigeria, Niger, Mali, Senegal en Ethiopië.

Met deze vijf landen zijn of worden momenteel afspraken gemaakt over het terugnemen van afgewezen asielzoekers in ruil voor ruim 2 miljard euro extra ontwikkelingsgeld en Europese hulp bij de verbetering van grenscontroles en aanpak van mensensmokkel. De EU beloofde het budget voor economische ontwikkeling vorige zomer nog verder te verhogen als landen goed meewerken aan het stoppen van illegale migratie. Landen die dat niet doen worden juist gekort en gedreigd met handelsbelemmeringen.

Smokkel stoppen

Migranten worden in mensonterende omstandigheden vastgehouden in 'getto's'

Door de Sahel trekken al sinds mensenheugenis illegale migranten uit Afrika richting het noorden, maar pas sinds de opkomst van islamistische terreur in de regio is mensensmokkel een volwassen industrie geworden. Na de val van de Libische dictator Kadhafi in 2011 kregen smokkelaars vrij spel tot aan de stranden van de Middellandse Zee. Omdat er in Libië nog geen stabiele regering zit waarmee afspraken kunnen worden gemaakt, wordt nu vooral geïnvesteerd in buurland Niger. Dat land kreeg 610 miljoen euro aan hulp als het zou meewerken aan het stoppen van de migrantenstroom.

Inmiddels zijn met hulp van de EU honderden grensbewakers en douanebeambten getraind en heeft Niger een nieuwe antismokkelwet aangenomen. Als gevolg van de strengere maatregelen is de mensensmokkel in hét smokkelknooppunt in de woestijn, Agadez, volledig ondergronds gegaan. Mensenrechtenorganisaties waarschuwen dat migranten in mensonterende omstandigheden worden vastgehouden in 'getto's' en nu meer risico lopen om in de woestijn te sterven doordat smokkelaars zich gedwongen zien gevaarlijker routes te kiezen om in Libië te kunnen komen.

Terugsturen

De landen worden beloond met extra ontwikkelingsgeld

De Europese Unie wil migranten die geen asiel kunnen aanvragen in Europa het liefst linea recta terugsturen naar de landen van herkomst. Hiermee hoopt ze draagvlak onder de bevolking te behouden voor mensen die wel recht hebben op een vluchtelingenstatus en te voorkomen dat 'economische' migranten illegaal in Europa blijven hangen.

De Europese Commissie heeft onlangs 200 miljoen euro extra uitgetrokken om met hulp van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) illegale migranten uit de EU-lidstaten te laten terugkeren. In Niger opende de IOM vorig jaar al met EU-geld extra kantoren om migranten te helpen terugkeren of op andere gedachten te brengen.

Momenteel is de EU in gesprek met Egypte, Marokko, Algerije en Tunesië om die landen te laten meewerken aan gedwongen terugkeer. Ook hiervoor worden de landen beloond met extra ontwikkelingsgeld.

Transitkampen

De EU belooft meer vluchtelingen direct te laten overkomen via een 'humanitaire corridor'

Het liefst ziet de EU dat de Afrikaanse 'partnerlanden' alle onwelkome migranten uit de regio opvangen in ruil voor extra geld. Met Tunesië en Egypte wordt gesproken over de inrichting van transitkampen. Daarheen zouden afgewezen migranten kunnen worden gestuurd als ze nog niet naar hun land van herkomst kunnen terugreizen.

Idealiter zouden in die landen kantoren komen waar 'echte vluchtelingen' asiel kunnen aanvragen. Die hoeven dan niet de gevaarlijke route over zee te kiezen. De EU belooft meer vluchtelingen direct te laten overkomen via een 'humanitaire corridor' zodra de illegale instroom over zee is gestopt. Tot nog toe lijken deze landen weinig voor de plannen te voelen.

Legale migratie

De Afrikaanse landen hopen ook een slaatje te slaan uit de druk waaronder Europa staat. Zo willen ze dat hun burgers meer mogelijkheden krijgen voor legale migratie, in de vorm van bijvoorbeeld studiebeurzen en tijdelijke werkvisa. Tunesië is als eerste Noord-Afrikaanse land zelfs al in gesprek over een beperkte mogelijkheid van visumvrij reizen naar Europa.