Agenten op de fiets.
Agenten op de fiets. © ANP

Wijkagent ziet veel criminelen die zich onaantastbaar wanen: meer rechercheurs hard nodig

'Fixatie op geüniformeerde politiemensen' zorgt voor disbalans

De georganiseerde misdaad heeft in de steden nagenoeg vrij spel, zegt een grote meerderheid van de wijkagenten in Nederland. Een tekort aan rechercheurs frustreert het lokale werk van de geüniformeerde agenten. Dat blijkt uit een onderzoek van twee wetenschappers van de Politieacademie in Apeldoorn, in opdracht van de Nationale Politie.

'Politiemensen zien in hun werkgebied veel criminele families, kopstukken en netwerken, zonder dat zij ertegen kunnen optreden en zonder dat andere politiemensen dat doen', aldus de onderzoekers Judith van Valkenhoef en Edward van der Torre. 'Het gaat meestal om drugs, waarmee verschrikkelijk veel geld wordt verdiend. Ze zien jongens die zich onaantastbaar wanen. Daar liggen ze wakker van.'

Onvolledige basisteams

Het gaat meestal om drugs, waarmee verschrikkelijk veel geld wordt verdiend

Onderzoeksrapport

De twee onderzoekers hebben enquêtes gehouden en veldwerk verricht. Meer dan 70 procent van de ondervraagde politiemedewerkers ziet in het werkgebied 'veel criminelen die veel te weinig worden aangepakt'.

Het probleem bestaat al langer, maar is groter geworden met de komst van de Nationale Politie in 2013. De verklaring ligt voor een belangrijk deel in de samenstelling en de werkwijze van de basisteams van de Nationale Politie. Wijkagenten vormen de harde kern van de teams. Doorgaans weten zij precies wie de criminelen zijn in de buurt, maar voor opsporing zijn peilbakens en richtmicrofoons nodig en moet de politie verdachten langdurig volgen. Daarvoor zijn rechercheurs in burger nodig en die ontbreken nagenoeg in basisteams.

De noodzakelijke rechercheurs in burger ontbreken nagenoeg in basisteams

Ook lopen wijkagenten vast in bureaucratie. Als ze criminelen willen aanpakken, moeten ze met hun verhaal van het niveau van het wijkteam naar hogere niveaus. Vaak genoeg smoort dan de uitwisseling van informatie. Onderzoeker Van der Torre: 'Wat zou moeten gebeuren, is dat de wijkagent op zijn politiebureau naar het eind van de gang loopt, waar tien man klaarzitten om zijn tips en zijn aanwijzingen direct in onderzoek te nemen.'

'Ik kan deze klacht van de wijkagenten goed plaatsen', zegt criminoloog en hoogleraar rechtsvergelijking Cyrille Fijnaut van de Universiteit Tilburg. 'Dit probleem is een regelrecht gevolg van de, in operationeel opzicht, ondoeltreffende organisatie van de Nationale Politie. Hierbij zijn de zogeheten basisteams, en daarbinnen met name de wijkagenten, onvoldoende verweven met de districten en de regio's.'

Geloof in blauw op straat

Dit probleem is een regelrecht gevolg van de, in operationeel opzicht, ondoeltreffende organisatie van de Nationale Politie

Cyrille Fijnout, hoogleraar rechtsvergelijking

De onderzoekers Van Valkenhoef en Van der Torre spreken van 'een fixatie op geüniformeerde politiemensen'. Ze bedoelen ermee dat de politieleiding heilig gelooft in blauw op straat. Maar blauw kan niet zonder rechercheurs in burger, zeggen de onderzoekers.

In een verklaring als reactie op het rapport spreekt de Nationale Politie van een weerkerend dilemma: 'Wij moeten dagelijks keuzes maken en helaas blijft daarbij ook werk liggen. De vraag die wij moeten beantwoorden is of het toevoegen van meer rechercheurs een oplossing is.'

Volgens de Nationale Politie hebben de basisteammedewerkers al een opsporingstaak en moeten oplossingen uit de lengte of de breedte komen. 'Wij kunnen de totale capaciteit van de politie niet beïnvloeden. Dat is een verantwoordelijkheid van de minister.'

De vraag die wij moeten beantwoorden is of het toevoegen van meer rechercheurs een oplossing is

Nationale Politie

De onderzoekers hebben 65 politiemensen geïnterviewd in drie basisteams, verdeeld over het land: Rotterdam Delfshaven, De Kempen in Oost-Brabant en Sneek. Ze hielden een enquête onder het personeel van deze teams. 325 medewerkers reageerden. Ze spraken met dertig burgemeesters, met gemeenteraadsleden en burgers.

Onder burgemeesters bestaat waardering voor het werk van de wijkteams, op dat ene punt na: de georganiseerde en ondermijnende drugscriminaliteit tiert welig. Een van de geïnterviewde burgemeesters zegt: 'Als ik mag kiezen heb ik liever vijf rechercheurs erbij dan vijf wijkagenten. Ik weet dat de wijkagenten er net zo over denken.'

Lees ook

Criminelen infiltreren in gemeenteraden en delen de lakens uit in buurten of branches. Journalist Jan Tromp ondernam een speurtocht door de wereld van de ondermijning.

Met criminele activiteiten cultiveren Corin en zijn buurtgenoten in Tilburg een eigen levensstijl. Met rauw verzet tegen overheidsoptreden creëren ze het gevoel ertoe te doen. (+)

Criminelen weten verbijsterend veel burgers en ondernemers voor hun karretje te spannen, zegt Officier van Justitie Greetje Bos. (+)

Intimidatie door criminelen: heel weinig burgemeesters durven erover te praten. Enkelen doen het toch: 'Hij zei: we zijn even bij jouw huis wezen kijken.' (+)

Gemeenten moeten coffeeshops strenger kunnen reguleren in de strijd tegen criminelen, zei de toenmalige Haarlemse burgemeester Bernt Schneiders. 'Misdaad loont in Nederland.' (+)