Een straatverkoper in Rize handelt in T-shirts met afbeeldingen van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan en Mustafa Kemal Atatürk, grondlegger van de republiek Turkije
Een straatverkoper in Rize handelt in T-shirts met afbeeldingen van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan en Mustafa Kemal Atatürk, grondlegger van de republiek Turkije © REUTERS

Wat u moet weten over het Turkse referendum

Turkije ging gisteren naar de stembus om stemmen over de machtsuitbreiding van president Recep Tayyip Erdogan. Hij claimt, met 99 procent van de stemmen geteld, de overwinning. Lees in dit overzicht alles wat u moet weten over het referendum en de machtsuitbreiding van de Turkse leider.

Erdogans voorgestelde grondwetswijziging maakt het bijna onmogelijk de president wegens corruptie of andere misdrijven te berechten. Ook mag Erdogan voortaan het parlement naar huis sturen en vervroegde verkiezingen uitschrijven. De begroting valt dan eveneens onder zijn verantwoordelijkheid.

Waarom wil Erdogan een grondwetswijziging?
Sinds Erdogan in 2014 het premierschap na drie termijnen moest opgeven, vervulde hij vanuit het presidentieel paleis een grotendeels ceremoniële functie. Dat past echter volstrekt niet bij de prominente rol die hij voor zichzelf ziet weggelegd in de Turkse geschiedschrijving.

De wijziging zal in zekere zin weinig veranderen aan de toestand die al lang bestaat: Recep Tayyip Erdogan is en blijft de sterke man van Turkije. Het verschil is dat zijn machtspositie wordt geformaliseerd. Turkije krijgt, indien een meerderheid straks ja stemt, een presidentieel systeem. Daarmee zal de president een lang gekoesterde wens in vervulling zien gaan. Lees hier de analyse.

Meeste Turkse Nederlanders steunen Erdogan
Uit onderzoek blijkt dat bijna twee op de drie Turkse Nederlanders het beleid van president Erdogan steunen. Vrijwel net zo'n grote meerderheid veroordeelt de rol van Nederland in de diplomatieke rel met Turkije.

'Aantasting democratisch systeem'
Onder de nieuwe grondwet kan de president het parlement tussentijds ontbinden en verkiezingen uitschrijven. Het parlement kan niet langer moties van wantrouwen indienen en geen vragen stellen aan de president. Die krijgt op zijn beurt wel ruimere bevoegdheden om initiatiefwetten van het parlement te vetoën. Ook krijgt de president veel meer invloed op de benoeming van rechters en aanklagers. 

Volgens Human Rights Watch betekent de grondwetswijziging een 'enorme bedreiging voor de mensenrechten, de rechtsstaat en de democratische toekomst van het land'. De 'checks and balances' in het democratisch systeem worden volgens de mensenrechtenorganisatie fundamenteel aangetast.

Lees verder onder de video

Geen campagne in Nederland
Voor Erdogan staat veel op het spel. Zijn partij kan elke ja-stem gebruiken, ook die van de 400 duizend Turken in Nederland die eerder al mochten stemmen. Turkse ministers wilden in Nederland campagne voeren om hun aanhang op te roepen 'ja' te stemmen. Maar daar was Nederland niet van gediend. Tot woede van Turkije. 

Erdogan heeft baat bij ruzie met Europa
Niet eerder werden Turkse politieke gezagsdragers op deze manier ingezet om campagne te voeren. Maar in Europa wordt de voorgestelde grondswetswijziging gezien als stap op weg naar een eenpartijstaat. Het vertrouwen in de democratische gezindheid van de AKP-regering is gekelderd sinds de mislukte staatsgreep van 15 juli. Lees hier waarom het geschil tussen Turkije en Europa zo escaleert, en waarom Erdogan hier baat bij heeft.

Lees verder onder de afbeelding

Hoe onmachtige diplomatie in nachtelijke rellen eindigt
11 maart liep de relatie tussen Nederland en Turkije flinke deuken op. Krachtige besluiten van Turkse ministers ('We gaan hoe dan ook naar Nederland') werden net zo krachtig door Nederland gepareerd. In minder dan 24 uur liep de kwestie danig uit de hand. Lees hier wat er die dag gebeurde.

Nachtelijke diplomatie in beeld
Volkskrantfotograaf Freek van den Bergh stond die avond op het dak van een appartementencomplex en vatte in één beeld nachtelijke diplomatie en oplopende spanning. 'Vanaf het dak zag ik hoe het steeds dramatischer werd'. Hij legt hier uit wat hij zag.

Waarom de rel zo uit de hand liep
De ruzie met Turkije is de grootste diplomatieke rel uit de recente Nederlandse geschiedenis. Hoe kon het zo uit de hand lopen? Zijn de diplomatieke verhoudingen zo slecht tussen Turkije en Nederland? Normaal gesproken kunnen de twee ministers van Buitenlandse Zaken met elkaar lezen en schrijven. Lees hier een reconstructie.

'Dat schoppen tegen Turkije maakt de kloof alleen groter'
Terwijl de diplomatieke rel steeds groter wordt, groeit ook de verontwaardiging op straat in Rotterdam. De Turkse Nederlanders voelen zich in hun trots aangetast als blijkt dat hun minister hen niet mag toespreken. 'Alles mag gezegd worden in Nederland, er geldt vrijheid van meningsuiting, behalve als het om Turkije gaat, dat is niet eerlijk. Ik voel me beledigd nu. Ik ben hier geboren, maar ik ben alsnog een Turk.'

Lees verder onder de afbeelding

'Ik voel me echt een Turk, een mens moet zijn afkomst weten'
Waarom blijven velen van Turkse komaf zo betrokken bij hun land van oorsprong? En wat betekent dat voor hun kijk op Nederland? Turkse Nederlanders vertellen.

Nederland staat niet alleen 
Europa kiest de kant van Nederland in het hoogoplopende conflict met Turkije. De Duitse kanselier Angela Merkel zegt de regering in Den Haag haar 'volledige steun en solidariteit' toe. De Europese Commissie spreekt de Turken aan op de 'buitensporige verklaringen' die ze hebben doen uitgaan. Hiermee wordt gedoeld op uitspraken waarin Nederland wordt beticht van nazipraktijken. In Berlijn, Brussel en Parijs worden die uitlatingen 'onacceptabel' dan wel 'schandalig' genoemd. Maar op het Binnenhof zijn de partijen alweer verdeeld over hoe nu verder.

Een week Turkse propaganda
Ondertussen draait de propagandamachine van Erdogan op volle toeren om Turken buiten Turkije te beïnvloeden. Volkskrantcolumnist Erdal Balci keek een week om te zien hoe die propaganda werkt. President Erdogan op de Turkse televisie: 'Weten jullie wie nog meer tegen de grondwetswijziging gaan stemmen? De PKK, Gülen, Nederland, Duitsland... Dat is toch voor jullie reden om sowieso vóór te stemmen...'

'De schuld voor de escalatie ligt bij Nederland'
Op niet mis te verstane wijze zoekt de Turkse president Erdogan de confrontatie met Nederland ('Nazipraktijken') en Europa ('Jullie zijn nergens veilig'). Mustafa Aslan is de belangrijkste vertegenwoordiger van Erdogans AK Partij in Nederland. Keurt hij Erdogans uitspraken af?

Turkse spanningen bereiken België
30 maart ontstaan opnieuw Turkse politieke spanningen in Europa, ditmaal in België. Bij rellen bij de Turkse ambassade in Brussel raakten zes mensen gewond. Wat opvalt, is de gematigde reactie van de Belgische overheid. Die pragmatische aanpak is slimmer, vinden Belgische Turkijekenners.