De bewuste auto voor het centraal station van Amsterdam.
De bewuste auto voor het centraal station van Amsterdam. © ANP

Wat gebeurde er bij de aanrijding bij Amsterdam Centraal?

Is de verklaring van de politie aannemelijk? En nog vier vragen

Als zaterdagavond bekend wordt dat een automobilist op het Amsterdamse Stationsplein acht voetgangers heeft aangereden, gaat het nieuws binnen minuten de hele wereld over. Amsterdam lijkt na Nice, Londen en Stockholm het volgende Europese slachtoffer te zijn van een autoaanslag in de stijl van IS. Maar binnen een uur is de Amsterdamse politie er al met de wrange geruststelling dat het een 'onwelwording' betreft. Een week later wil nog steeds niet iedereen die lezing accepteren.

Wat is er precies gebeurd?

Zaterdagavond zien agenten vlak voor het Centraal Station op de trambaan een zwarte Peugeot stilstaan. De bestuurder krijgt een proces-verbaal en de opdracht rustig over de trambaan van het plein te rijden. Dat lijkt de man te doen totdat hij ineens met hoge toeren recht over het Stationsplein op acht voetgangers inrijdt. Twee lopen ernstige botbreuken op. De wagen botst tegen een muurtje van de ingang naar het metrostation op het plein en de bestuurder zou volgens verschillende getuigen zijn weggelopen. 

Binnen een minuut is hele politieleiding op de hoogte van de feiten die wel erg lijken op die van recente aanslagen in ander Europese steden. Maar de agenten bij het station vermoeden al snel dat de zaak anders zit. Zij weten de man aan te houden en brengen hem naar het politiebureau binnen het Centraal Station. Daar blijkt de 45-jarige Amsterdammer een diabetespatiënt met een lage bloedsuikerspiegel. Deze 'hypo' is de waarschijnlijke verklaring voor zijn gedrag. 

Een huiszoeking, nader verhoor en medisch onderzoek veranderen dat beeld niet meer. Wel wordt duidelijk dat hij eerder op de avond al bij het Leidseplein over de trambaan heeft gereden. De man zegt volgens de politie dat hij geen herinneringen heeft aan zijn wegpiraterij. Hij zit inmiddels niet meer vast.

Waarom vertelt de politie niet meer over de dader?

Om zoveel mogelijk paniek te voorkomen deelt de politie in de uren na het ongeluk zeer snel informatie via Twitter. Onder meer dat de man diabetes type 1 heeft en een externe insulinepomp heeft. Maar verder beperkt de politie zich tot de vaste personalia bij verkeersovertreders: leeftijd, geslacht en woonplaats. 

Die terughoudendheid voedt in de dagen na het incident het wantrouwen over de verklaring van de politie. Onder meer schrijver Leon de Winter, die noemt het 'Een knap staaltje zelfbedrog. En belediging van 't gezonde verstand.' Maar de politie geeft niet toe aan druk om te onthullen of de man achter het stuur een moslim is. Een inbreuk op het protocol en de privacy van de dader zou een precedent scheppen.

Is de verklaring van de politie aannemelijk?

Ja. 'Een te lage bloedsuikerspiegel betekent dat je hersenen te weinig brandstof krijgen', zegt de Groningse hoogleraar Paul de Vos, die gespecialiseerd is in diabetes. 'Je functioneert aanvankelijk wel, maar met een zeer laag bewustzijn. Pas als de bloedsuiker onder een kritische grens zakt, verlies je je bewustzijn.' Hij maakt met enige regelmaat diabeten mee die vreemd gedrag vertonen en daar na afloop niets meer van weten. 'Je hoeft alleen maar een colaatje te drinken om weer normaal te worden, maar dan moet je wel doorhebben wat er aan de hand is, en dat is helaas juist in die staat lastig.' Het feit dat de man een externe insulinepomp heeft, zegt volgens De Vos dat diens suikerspiegel 'lastig instelbaar' is, 'een zware patiënt'.  

De suggestie op sociale media dat de dader misschien Ramadan en suikerziekte zou combineren en daardoor verhoogde kans had op een hypo, zou ook best kunnen kloppen, zegt Eglatine Barents van Diabetes Vereniging Nederland. Hoewel diabeten van hun imam vrijstelling kunnen krijgen van Ramadan, zijn er toch veel die toch meedoen. 'Net zoals veel diabeten beneden de rivieren met carnaval besluiten om veel te drinken.' Als je de bloedsuikerspiegel goed in de gaten houdt, kan dat ook, zegt Barents. 'Maar je moet wel extra goed opletten en bij een te lage bloedsuikerspiegel natuurlijk wel iets eten of drinken.'

De hoge temperatuur van maandag is volgens Barents overigens net zozeer een factor die kan hebben bijgedragen aan een hypo. 'Als het warm is neemt het lichaam insuline sneller op.'

Zorgen hypo's wel vaker voor ongelukken?

Ja. Diabeten zijn zich normaal gesproken zeer bewust van het risico, zeker wanneer zij autorijden. Toch zijn er de afgelopen jaren wel enkele ongelukken waarbij lage bloedsuiker - al dan niet in combinatie met drugs of medicijnen - tot ongelukken heeft geleid. Voor de schuldvraag keken rechters in die zaken in hoeverre de verdachte op enig moment had moeten opmerken dat zijn of haar bloedsuikerspiegel laag was. Hoe dat voor de diabeet bij Centraal Station zit, is niet duidelijk. De politie doet er geen verdere mededelingen over en de man zelf is nog niet door de media getraceerd. In zijn rechtszaak zal het te zijner tijd zeker aan de orde komen. 

Waarom zijn er geen camerabeelden van de aanrijding?

Hoewel de aanrijding plaatsvond op een van de drukste plekken van de stad, zijn er geen beelden van. Het videosysteem rondom het Centraal Station kan op één moment ongeveer de helft van het hele gebied bezien. Juist het plein was op het moment van de aanrijdingen buiten beeld. In opdracht van de gemeenteraad kijken politie en burgemeester nu of dat systeem uitgebreid moet worden.