Waarom basisschoolleraren gaan staken - en waarom dat (eerst) maar één uur is

Zes vragen over de naderende staking in het primair onderwijs

Het basisonderwijs gaat op 27 juni één uur staken. Waarom? En is één uur niet wat kort? Plus nog vier vragen.

Waarom gaan leerkrachten staken, en waarom nu?

Basisschoolleraren willen een drastische verlaging van de werkdruk, maar willen bovenal beter worden betaald. Ze vallen met name over het grote verschil in salaris vergeleken met onderwijzers uit het voortgezet onderwijs. Daar ligt het startsalaris 7 procent hoger dan de 2.436 euro in het basisonderwijs. Na 10 jaar is het verschil opgelopen tot 19 procent en het maximumsalaris ligt dan 21 procent hoger. (Zie grafiek.)
 
Door de slechte arbeidsomstandigheden voorzien de initiatiefnemers in de (nabije) toekomst een gigantisch lerarentekort. De problemen zijn al zichtbaar op de Pabo, waar steeds minder studenten afstuderen. Onderzoeksinstituut Centerdata gaat uit van bijna vijfduizend onvervulde banen in het basisonderwijs in 2021.
 
En daarom gaan de leraren op 27 juni één uur staken. 'Twintig procent minder lestijd omdat leerkrachten op basisscholen twintig procent minder salaris krijgen', zegt initiatiefnemer en basisschoolleerkracht Jan van de Ven van actiegroep PO in Actie. Eerder dreigde de organisatie al met een staking later in het jaar, maar vanwege de formatiebesprekingen kiezen ze ervoor eerder hun punt te maken. 'We willen een signaal afgeven aan het demissionaire kabinet en aan de fracties in de Tweede Kamer.'

(Tekst gaat verder na grafiek.)

Is een uurtje niet wat weinig?

Ze kiezen bewust voor een 'speldenprik', zo blijkt: 'Een van de doelen van deze actie is om maatschappelijk draagvlak te creëren', zegt Van de Ven. 'Daarom leggen we niet meteen het hele land plat.' En let wel, een uur kan nog voor behoorlijk wat problemen zorgen bij een groot aantal ouders. De meesten zullen die dag noodgedwongen later op hun werk komen.

Gaan leraren lekker nakijken tijdens dat uurtje?

Dat zou kunnen. Scholen kunnen zelf invulling geven aan het vrije uur, zegt Van de Ven. Op sommige scholen zal het personeel later op school arriveren, op andere scholen gaan leerkrachten met ouders in gesprek op het schoolplein of zal er een extra teamvergadering worden georganiseerd, waar leerkrachten met elkaar spreken over de salarissen en de plannen voor een langere staking. 

Daarnaast zullen deelnemende scholen elk een leerkracht en een ouder naar Den Haag sturen. Daar komen ze op het Malieveld bij elkaar en zullen ze een petitie aan demissionair premier Mark Rutte overhandigen.

Hoe bijzonder is een staking in het basisonderwijs?

Voor ons is het worst case scenario dat in de zomer een nieuw kabinet gevormd wordt, dat geen extra geld vrijmaakt voor het basisonderwijs

Initiatiefnemer Jan van de Ven

Stakingen zijn behoorlijk zeldzaam in het onderwijs, omdat veel leerkrachten van mening zijn dat ze vooral de kinderen duperen. De laatste staking dateert van 6 maart 2012. Toen bleven de deuren van veel scholen een dag gesloten uit protest tegen een voorgenomen bezuiniging van 300 miljoen bij de invoering van passend onderwijs. In de Amsterdam Arena kwamen volgens de Algemene Onderwijsbond (AOb) 50 duizend leerkrachten bijeen. In 2001 staakte het hele onderwijs voor betere salarissen. Volgens AOb gaat de laatste staking uit de vorige eeuw terug naar de jaren tachtig.

Is er op dit moment draagvlak voor stakingen?

De initiatiefnemers van PO in Actie hebben inmiddels ruim 40 duizend volgers uit het onderwijs. De AOb waarschuwde eerder in de Volkskrant dat het aantal Facebookvolgers nog niet zoveel zegt, omdat niet is gezegd dat evenveel leerkrachten straks komen demonstreren op het Malieveld.  

Maar de actie is inmiddels breder dan een Facebookpagina. Onder PO Front hebben zowel werkgevers (de PO-raad van schoolbesturen, de Algemene Vereniging Schoolleiders) en de werknemers (PO in Actie, AOb, CNV Onderwijs) zich verenigd. Dat is opvallend, omdat deze partijen elkaar aan de cao-tafel de tent uitvechten. Inmiddels hebben ruim 13 duizend onderwijzers zich achter de actie geschaard.

En als dit niets uithaalt?

Dan komt er na de zomervakantie alsnog een langere staking, zoals Van de Ven eerder beloofde. Al hangt het wel af van de ontwikkelingen in de formatie. 'Voor ons is het worstcasescenario dat in de zomer een nieuw kabinet gevormd wordt dat géén extra geld vrijmaakt voor het basisonderwijs', zegt Van de Ven. 'In de vakantie kunnen we geen signaal afgeven. Dat moeten we dan later doen, maar dat voelt dan als mosterd na de maaltijd.' 

Van de Ven hoopt dat het zover niet komt. Hij wijst erop dat het demissionaire kabinet best de handen ineen kan slaan met de fracties in de Tweede Kamer om nu al iets te doen aan dit probleem. 'Dat gebeurt nu ook met de ouderenzorg. En ons probleem is van vergelijkbare grootte.'

Lees meer

Oproep
Basisschoolleraren moeten op dinsdagochtend 27 juni een uur hun werk neerleggen uit protest tegen lage salarissen en het oplopende tekort aan geschoolde docenten. Die oproep deed een actiegroep dinsdagavond bij praatprogramma Jinek.

Geen diploma, wel een baan
Nog maar een paar jaar geleden kwam een pas afgestudeerde basisschooldocent nauwelijks aan het werk. Dat is volkomen omgeslagen. Wie nu op een pabo zit, heeft vaak eerder een baan op zak dan een diploma (+).

Inkomensverschil
Waarom verdienen leraren op basisscholen minder dan die in het voortgezet onderwijs? Duizenden leerkrachten eisen dat het nieuwe kabinet een einde maakt aan dat verschil. Kosten: 1,8 miljard euro per jaar. En anders? 'Dan gaan we staken', was het dreigement in maart.

'Hoge werkdruk, laag salaris'
Het basisonderwijs windt zich op over staatssecretaris Dekker die laconiek blijft bij een dreigend tekort aan leraren. Die voelen zich onderbetaald, en willen actie. Jan van de Ven, initiatiefnemer PO in Actie: 'Ons vak is uitgehold'.