Vertrek hoogleraren Universiteit Leiden geëist om schrikbewind
© ANP

Vertrek hoogleraren Universiteit Leiden geëist om schrikbewind

'Wie durft te klagen over de hoge werkdruk riskeert ontslag'

Drie hoogleraren pedagogie voeren aan de Universiteit van Leiden een waar schrikbewind. Uit een rapport blijkt dat er op hun afdeling een 'angstcultuur' heerst, waarin velen zich 'onveilig' voelen. Ze moeten zo snel mogelijk vertrekken, luidt het advies.

Twee hoogleraren aan de Universiteit Leiden moeten 'zo spoedig mogelijk' vertrekken omdat zij al twintig jaar lang een 'verziekt werkklimaat' zouden veroorzaken. Dat advies staat in een intern rapport van de universiteit. Een van de hoogleraren is Marinus van IJzendoorn, winnaar van de Spinozapremie, de hoogste onderscheiding in de Nederlandse wetenschap.

Het conceptrapport , in handen van de Volkskant, lekte donderdag uit via De Telegraaf. In het document, geschreven door de interim-wetenschappelijk directeur van de faculteit Sociale Wetenschappen, Eric Fischer, wordt fel uitgehaald naar drie hoogleraren - één van hen is inmiddels met emeritaat.

Het drietal zou collega's intimideren en zo 'vele' medewerkers hebben weggejaagd

Er zijn hoogoplopende conflicten op het Instituut Pedagogische Wetenschappen, schrijft Fischer, over zaken als 'wie mag als eerste met zijn naam op publicaties staan' en 'wie mag het onderzoeksgeld aanvragen'. Dat is een bekend discussiepunt in de zeer competitieve wetenschapswereld, maar in Leiden lijken deze conflicten uitzonderlijk hoog op te lopen.

Het drietal zou op het Instituut Pedagogische Wetenschappen een schrikbewind voeren door collega's te intimideren en zo 'vele' medewerkers van de universiteit hebben weggejaagd. In het rapport wordt melding gemaakt van een jonge promovenda die 'hyperventilerend een uur lang' bij Fischer heeft uitgehuild, na een gesprek met de hoogleraren.

'Verziekt werkklimaat'

Allesbehalve ivoren-torenwetenschapper

Pedagoog maakte een bliksemcarrière met zijn 'gehechtheidstheorie'. Zijn studies - zoals die over het knuffelhormoon - halen regelmatig de pers. Een profiel van Marinus van IJzendoorn.

De Universiteit Leiden bevestigt dat er al langer 'signalen' zijn van een 'verziekt werkklimaat' bij pedagogische wetenschappen. Om die reden werd Fischer in 2016 aangesteld om de problemen in kaart te brengen. Zijn verslagen hiervan waren 'strikt voor intern gebruik' bedoeld, zegt woordvoerder Caroline van Overbeeke. 'Bij een arbeidsconflict doen we er juist alles aan om de privacy van medewerkers te waarborgen. We doen om die reden verder geen uitspraken over deze zaak.'

De Volkskrant heeft de drie in opspraak geraakte hoogleraren benaderd voor een reactie. Twee willen niet reageren uit vrees voor sancties van de Universiteit Leiden. De derde heeft niet gereageerd.

Er is inmiddels een steunbetuigingsactie opgezet door medewerkers van de universiteit voor hoogleraar IJzendoorn, die in het rapport het zwaarst wordt bekritiseerd. 'Tijdens mijn promotietraject was hij een voortreffelijke en toegewijde begeleider', schrijft Sophie Reijman, oud-promovendus van de hoogleraar. 'Onze samenwerking sindsdien is zeer prettig.'

Ook Carlo Schuengel, hoogleraar orthopedagogiek aan de Vrije Universiteit neemt het voor de hoogleraren op. 'Ik vraag me af of er door het bestuur van de Universiteit Leiden wel serieus werk van gemaakt is om mensen te spreken te krijgen die wél een positieve werkrelatie met deze hoogleraren hebben.'

Het is niet de eerste keer dat er verhalen over een angstcultuur en interne conflicten naar buiten komen

Zelf is Schuengel oud-promovendus van twee van de drie hoogleraren die onder vuur liggen. 'Ik heb onze werkrelatie als zeer positief ervaren.'

Het is niet de eerste keer dat er verhalen over een angstcultuur en interne conflicten naar buiten komen. Begin 2016 maakte de Vertrouwenspersoon van de faculteit Sociale Wetenschappen van de Universiteit Leiden melding van onder meer 'psychische intimidaties door leidinggevenden', 'verstoorde relaties' en 'kleinering door leidinggevenden en promotor.'

De universiteitskrant Mare schreef over het rapport en sprak ook met een aantal medewerkers, die anoniem de klachten bevestigden: 'Wie durft te klagen over de hoge werkdruk riskeert ontslag.'

'Ernstige tegenwerking'

In dezelfde periode bood de toenmalige wetenschappelijk directeur van het Instituut Pedagogische Wetenschappen voortijdig haar ontslag aan, omdat ze 'ernstige tegenwerking ondervond' - schrijft Fischer in het interne rapport dat deze week is uitgelekt.

De universiteit besloot naar aanleiding van deze twee gebeurtenissen een externe onderzoeker in te huren om het werkklimaat aan het instituut te onderzoeken. De onderzoekster, Monique Balm, interviewde 82 medewerkers van het instituut - ook dat rapport uit juli 2016 is in handen van de Volkskrant.

De meerderheid van de hoogleraren voelt zich onveilig, schrijft Balm, 'doordat personen elkaar erg autoritair en manipulerend bejegenen'. Ook dit onderzoek maakt melding van 'drie hoogleraren, waarvan één in het bijzonder', die een 'negatief stempel' op de sfeer zouden drukken.

Na dit onderzoek heeft interim-wetenschappelijk directeur Eric Fischer nog een onderzoek gedaan. Daarvoor sprak hij meer dan 100 medewerkers. Het is het eerste rapport waarin de namen van de omstreden hoogleraren worden genoemd.

Het is volgens Fischer de vraag of 'gezien de leeftijd nog een gedragsverandering van hen verwacht mag worden'

In het rapport wordt opvallend fel uitgehaald naar de drie hoogleraren. 'Het is overigens de vraag', schrijft Fischer, of 'gezien de leeftijd nog een gedragsverandering van hen verwacht mag worden'.

Is het niet vreemd dat de wetenschappelijk directeur, iemand met een machtsrelatie ten opzichte van de hoogleraren, zelf onderzoek doet naar het werkklimaat? 'Nee', zegt de woordvoerder van het College van Bestuur van de Universiteit Leiden. 'De conclusies van eerder extern onderzoek naar het werkklimaat waren dermate ernstig dat de universiteit een wetenschappelijk directeur benoemde om verder onderzoek te doen en ook daadwerkelijk actie te ondernemen. Het is logisch dat de wetenschappelijk directeur verslag doet van zijn bevindingen.'