Een meisje krijgt haar vaccinatie tegen baarmoederhalskanker.
Een meisje krijgt haar vaccinatie tegen baarmoederhalskanker. © ANP

Veel meer vrouwen met hpv besmet dan gedacht

Onderzoek baarmoederhalskanker mogelijk veel duurder

Het aantal vrouwen met een hpv-infectie - door het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken - is veel hoger dan werd aangenomen. Daardoor kan het nieuwe bevolkingsonderzoek, dat volgend jaar wordt ingevoerd, een stuk duurder uitvallen dan begroot. Dit blijkt uit nog ongepubliceerd onderzoek van het Jeroen Bosch Ziekenhuis.

Het RIVM, dat het bevolkingsonderzoek uitvoert, heeft het Rotterdamse Erasmus MC gevraagd de kosteneffectiviteit van de vernieuwde screening nogmaals te berekenen. De NVVP, de beroepsvereniging van pathologen, schrijft in een brief aan het RIVM dat de nieuwe gegevens 'een ander licht kunnen werpen op de gemaakte keuze'.

Volgend jaar verandert de testmethode van het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. De cellen die bij een uitstrijkje worden weggehaald, worden dan meteen getest op het (seksueel overdraagbare) hpv-virus. Is dat virus aanwezig dan volgt, na een controle-onderzoek op afwijkende cellen, een doorverwijzing naar de gynaecoloog die moet vaststellen of er inderdaad sprake is van kanker.

Uitgegaan van Amsterdamse cijfers

De Gezondheidsraad, die vijf jaar geleden adviseerde de screening te veranderen, ging uit van Amsterdamse cijfers, eind jaren negentig verzameld, waaruit bleek dat 4 tot 5 procent van de vrouwen tussen de 30 en de 65 jaar het hpv-virus bij zich draagt. Brabants onderzoek, onder bijna 12 duizend vrouwen tussen de 30 en de 63 jaar, wijst nu uit dat bijna 8 procent met hpv is besmet.

Of dat duidt op meer vrouwen met baarmoederhalskanker, is onduidelijk: het duurt zo'n vijftien jaar voor een hpv-infectie tot kanker leidt. Bovendien ruimt het lichaam veel hpv-infecties zelf op. Het veel hogere aantal besmettingen zal volgens pathologen wel leiden tot meer verwijzingen naar de gynaecoloog. Ook het aantal vrouwen dat zich onterecht zorgen maakt zal stijgen, evenals de overbehandeling, de behandeling van infecties die achteraf gezien geen problemen hadden opgeleverd.

Invoering van de screening tegenhouden

Het kan nooit goedkoper als er straks veel meer vrouwen naar de gynaecoloog worden doorverwezen

Sietske Riemersma, klinisch patholoog bij Laboratorium Pathologie Oost-Nederland

Zo'n tachtig kritische pathologen (eenderde van de beroepsgroep), die zich hebben verenigd in een actiegroep, grijpen de cijfers aan om invoering van de screening tegen te houden. Zij dringen aan op uitstel tot de kosteneffectiviteit opnieuw is berekend. Onder pathologen heerst verdeeldheid over de meerwaarde van de nieuwe testmethode. Sietske Riemersma, klinisch patholoog bij Laboratorium Pathologie Oost-Nederland: 'Het kan nooit goedkoper als er straks veel meer vrouwen naar de gynaecoloog worden doorverwezen. Zij moeten die behandeling ook nog eens zelf betalen.'

Onderzoeksleider Adriaan van den Brule spreekt van 'een verrassende uitkomst'. Bij het onderzoek, uitgevoerd door het Jeroen Bosch Ziekenhuis en pathologie-DNA, een samenwerkingsverband van drie laboratoria, werden drie verschillende hpv-testen gebruikt, waaronder de test die in Nederland zal worden ingezet.

Van den Brule denkt dat het hogere aantal hpv-besmettingen deels te maken heeft met nauwkeuriger onderzoek: in het Brabantse onderzoek zijn alle vrouwen meegeteld en dat was bij het onderzoek waarop de Gezondheidsraad zich baseerde niet het geval. Pathologen denken dat daarnaast de vrijere seksuele moraal een rol speelt.

Ruime marges

Nynke van der Veen, programmacoördinator bij het RIVM, verwacht niet dat de jongste cijfers de invoering van het bevolkingsonderzoek in gevaar brengen. Bij de oorspronkelijke berekeningen zijn ruime marges genomen, zegt ze. Zo zijn de kosten voor de hpv-test met opzet hoog geschat, omdat vijf jaar geleden nog niet bekend was hoe die zouden uitvallen. De aanbestedingsprocedure voor de laboratoria loopt nog.

Meer hpv-infecties hoeven de screening niet duurder te maken, benadrukken hoogleraar Harry de Koning en epidemioloog Inge de Kok, die de komende maanden aan het Erasmus MC de kosteneffectiviteit herberekenen. De eerste ronde van het bevolkingsonderzoek kan duurder uitvallen, omdat dan meer vrouwen moeten worden behandeld, maar daarna kunnen de kosten snel terugzakken. Je vist, zeggen ze, in feite de vijver eerder leeg.

Volgens de Gezondheidsraad kunnen met de nieuwe testmethode jaarlijks 75 extra gevallen van baarmoederhalskanker worden opgespoord, wat 18 sterfgevallen scheelt. Maar de opstandige pathologen zeggen dat de Raad bij die berekening niet goed heeft gekeken naar de effectiviteit van het huidige bevolkingsonderzoek, dat een paar jaar geleden is verbeterd.

De invoering van het nieuwe bevolkingsonderzoek is al een paar keer uitgesteld. Vorig jaar bleek dat VU-hoogleraar Chris Meijer, die als lid van de Gezondheidsraad had geadviseerd de nieuwe screening in te voeren, zijn zakelijke belangen had verzwegen. Na nieuw onderzoek kwam er alsnog groen licht, maar daarna volgden juridische procedures rond de aanbesteding van de test.