Vrouwen protesteren bij het Nederlands consulaat in Istanbul.
Vrouwen protesteren bij het Nederlands consulaat in Istanbul. © Reuters

Turkije bevriest contacten met Nederlandse regering, Rutte noemt sancties 'totaal bizar'

Turkije heeft alle contacten met Nederland op regeringsniveau en hoger bevroren. Volgens de Turkse vicepremier Kurtulmus zal Ankara voorlopig niet meer met de Nederlandse regering praten en worden een aantal diplomatieke strafmaatregelen afgekondigd tot Nederland excuses aanbiedt voor het verbod aan Turkse ministers om afgelopen weekeinde Turkse Nederlanders toe te spreken.

Haagse eensgezindheid over Turkije is alweer verdwenen

Zo unaniem als de steun van politieke partijen was voor het kabinetsoptreden in de eerste uren van de Turkije-rel op zaterdag, zo verdeeld is het Binnenhof inmiddels alweer over hoe het nu verder moet met de relatie met Ankara.

Turkije gaat onder meer Nederlandse diplomatieke vluchten weren. 'Wij doen precies wat zij met ons hebben gedaan', zei vicepremier Kurtulmus, de belangrijkste woordvoerder van Ankara. 'Wij staan niet toe dat vliegtuigen met Nederlandse diplomaten in Turkije landen of ons luchtruim gebruiken. Diegenen die deze crisis hebben veroorzaakt, hebben de verantwoordelijkheid het op te lossen.'

De Nederlandse ambassadeur, die nu in Nederland verblijft, mag alleen terugkeren als Den Haag tegemoet komt aan de Turkse eisen. De Turkse president Recep Tayyip Erdogan wil onder andere een excuus van Nederland voor de behandeling van twee Turkse ministers en van Nederlands-Turkse demonstranten zaterdag in Rotterdam.

Kurtulmus liet ook weten dat hij het Turkse parlement zal aanbevelen de vriendschapsverdragen op te zeggen totdat Nederland op zijn schreden is teruggekeerd en zich heeft gedistantieerd van zijn 'inhumane en onwettige' optreden tegen Turkse ministers.

Turkije heeft ook laten weten de vluchtelingendeal met Europa opnieuw te willen evalueren in reactie op de rel met Nederland, maar van dat dreigement leek premier Mark Rutte maandagavond bij RTL Late Night weinig onder de indruk. 'Dat horen we constant. Die deal is ook in het belang van Turkije. We helpen met de opvang van Syriërs in Turkije. We doen gezamenlijk iets om het probleem op te lossen.'

'Totaal bizar'

Turks-Nederlandse rel komt Erdogan erg goed uit

Recep Tayyip Erdogan ligt op ramkoers en dat bevalt hem goed. Terwijl Nederland volgens de Turkse dreigementen een 'hoge prijs' gaat betalen voor de diplomatieke rel, rinkelt voor de Turkse president de kassa. Hij beschuldigt - niet geheel zonder reden - premier Mark Rutte ervan met het oog op de verkiezingen de zaak op de spits te drijven, maar voor hemzelf spelen electorale overwegingen een veel grotere rol.

Verder zei Rutte dat de Nederlandse regering de sancties die Turkije heeft aangekondigd zal bestuderen. Rutte zei te begrijpen dat de strafmaatregelen niet van economische aard zijn. 'We hebben een enorme investeringspositie daar, we zijn nummer één of twee qua investeringen', aldus de Nederlandse premier. 'Ik snap dat ze zich daar niet op richten.'

Rutte herhaalde het 'totaal bizar' te vinden dat Turkije nu met sancties tegen Nederland komt. Die kwalificatie gebruikte hij dit weekeinde ook al, nadat de Turkse president Erdogan Nederland fascistisch en nazistisch had genoemd. Behalve de Turkse sancties liet president Erdogan maandag al weten dat Turkije een klacht zal indienen tegen Nederland bij het Europees Hof voor de Mensenrechten.

Minister van Buitenlandse Zaken Koenders ziet een eventuele behandeling van Turkse klachten over de Nederlandse overheid door het Europees Hof voor de Mensenrechten positief tegemoet. 'Mocht de klacht ontvankelijk worden verklaard, dan zien we de zaak met vertrouwen tegemoet. Overigens staat Turkije zo goed als bovenaan de ranglijst als het gaat om veroordelingen door het hof.'

Of het bij de Turkse klacht bij het Europese mensenrechtenhof blijft, is maar de vraag. De Turkse krant Hürriyet meldde dinsdag dat Turkije bij de Verenigde Naties, de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa en de Raad van Europa gaat klagen over de schending van het Verdrag van Wenen (1961) door Nederland. Het Verdrag van Wenen regelt de status van diplomaten en hun onschendbaarheid.

'Hoofd koel houden'

Vicepremier Lodewijk Asscher heeft dinsdag in het WNL-televisieprogramma Goedemorgen Nederland gezegd dat 'het nu zaak is het hoofd koel te houden'.  Asscher denkt wel dat de relatie nog wel even stroef blijft. 'En dat ligt niet aan ons".

Hij zei verder dat Turkse bewindslieden tot het referendum in Turkije op 16 april niet meer welkom zijn in ons land omdat is gebleken dat ze hier campagne willen voeren. 'Laat de Turken gewoon even in de spiegel kijken en weer tot rust komen.'

Rick Lawson, hoogleraar internationaal recht aan de Universiteit Leiden, gelooft niet dat een Turkse klacht bij het Europees Hof voor de mensenrechten succesvol zal zijn. Lawson: 'Een klacht bij het hof is kansloos. De klacht zou direct niet ontvankelijk worden verklaard door het Hof omdat het hof alleen klachten in behandeling neemt als alle nationale rechtsmiddelenzijn uitgeput.' 

Het Europees Hof in Straatsburg behandelt hoofdzakelijk individuele zaken, legt Lawson uit. Interstatelijke klachten zijn vrij zeldzaam. De laatste keer was de klacht van Oekraïne tegen de inval door Rusland op de Krim. Toen kon bij het Hof wel aannemelijk worden gemaakt dat die klacht niet bij Rusland kon worden neergelegd. Maar die klacht was wel van een andere orde dan de diplomatieke rel die nu gaande is.

Loos dreigement

Lawson: 'Het is volstrekt prematuur om nu al naar het Europees Hof te willen stappen.' Het lijkt dus meer op een loos dreigement, zeker wanneer het waar blijkt te zijn dat de Turkse premier Binali Yildirim de Nederlandse uitnodiging van premier Rutte heeft geaccepteerd om tijdens een maaltijd over hun diplomatiek conflict te praten. 'Als dat waar is, dan is het dreigement om naar het Europees Hof te stappen echt alleen maar voor de bühne', aldus Lawson.