Bewakingsbeelden waarop vermoedelijk Anis Amri te zien is op station Porta Nuova in Turijn.
Bewakingsbeelden waarop vermoedelijk Anis Amri te zien is op station Porta Nuova in Turijn. © AFP

Hoe kon Anis Amri zo ongestoord door Nederland reizen?

Een simkaart in de rugzak van Anis Amri, die verdacht wordt van de aanslag in Berlijn, leidt naar het station van Nijmegen. Ook zou hij daar op camerabeelden te zien zijn. Hoe heeft hij ongestoord kunnen doorreizen?

Een gratis Vodafone-simkaartje, ongebruikt. Op het eerste gezicht geen schokkende vondst, maar in de reconstructie van het vluchtspoor van Anis Amri, de Tunesiër die wordt verdacht van de aanslag in Berlijn, blijkt het een cruciaal detail.

Het is nog niet honderd procent zeker, maar wij gaan ervan uit dat Amri op 21 december rond halftwaalf 's morgens op station Nijmegen is geweest

Woordvoerder van het OM

De simkaart, gevonden in de rugzak van de vermoedelijke dader van de aanslag in Berlijn, leidt regelrecht naar Nederland. Naar het station van Nijmegen, om precies te zijn. De simkaarten werden daar en ook in Zwolle en Breda uitgedeeld tijdens een kerstactie van het telecombedrijf.

'Het is nog niet honderd procent zeker, maar wij gaan ervan uit dat Amri op 21 december rond halftwaalf 's morgens op station Nijmegen is geweest', zegt een woordvoerder van het OM.

De 24-jarige Tunesiër is op camerabeelden op het station te zien. Justitie onderzoekt de beelden nog, maar ze komen volgens het OM overeen met beelden die in Frankrijk van Amri zijn gemaakt met een beveiligingscamera.

Vreemde slalom via Nederland

Zo'n anderhalf uur later, na 13.00 uur 's middags, is Amri nog steeds of opnieuw op station Nijmegen. Die middag krijg hij waarschijnlijk de gratis simkaart in zijn hand gedrukt en een vrolijk kerstfeest toegewenst. 'Het zou ook kunnen dat hij de kaart via een ander heeft gekregen', zegt een woordvoerder van Vodafone. 'Maar wij stonden daar tussen 13.00 en 16.00 uur.'

Hoe Amri precies in Nederland is beland en via welke route hij het land weer verliet, is onduidelijk. In zijn vlucht na de aanslag in Berlijn maakte hij een vreemde slalom van de Duitse hoofdstad via Nederland en Frankrijk naar Italië. Daar werd hij vorige week in een voorstad van Milaan door twee Italiaanse politieagenten doodgeschoten.

Volgens Franse media zou Amri woensdagavond met de bus naar Amsterdam Sloterdijk zijn gegaan, om vanaf daar een bus naar Lyon te nemen. Tijdens die reis met het Duitse FlixBus zou zijn identiteit niet zijn gecontroleerd. Ook zijn bagage is niet doorzocht - Amri was gewapend.

Geldigheid niet te controleren

Een enkeltje Nijmegen-Amsterdam Sloterdijk is bij FlixBus verkrijgbaar vanaf 7 euro en de reis duurt twee tot ruim drie uur. Vanaf Sloterdijk rijdt de maatschappij naar Parijs en vanuit daar weer naar Lyon. Vanuit Nijmegen zou een busreis via Düsseldorf naar Lyon ook een logische optie zijn geweest voor Amri. Zeker is in elk geval dat hij in Lyon is beland: in die stad is hij opnieuw vastgelegd op bewakingsbeelden.

Het moet voor Amri niet moeilijk zijn geweest in Nederland op de bus te stappen. Volgens FlixBus zijn alle passagiers die met de busmaatschappij over de grens reizen verplicht bij het instappen een geldig identiteitsbewijs aan de chauffeur te laten zien. De Tunesiër gebruikte meerdere paspoorten. Bovendien valt de geldigheid van een identiteitsbewijs voor de chauffeur niet te controleren, zegt het busbedrijf.

Verkeerde op het oog

Lees ook

Routinematig vragen de jonge agenten Luca Scatà (29) en Christian Movio (36) naar zijn papieren. Daarop trekt Anis Amri, de meest gezochte man ter wereld, opeens een pistool. (+)

De bus is de perfecte reismethode als je wat te verbergen hebt, ontdekte Anneke Stoffelen in 2014. Ze doorkruiste elf landen in een Eurolinesbus.

Toch is het de vraag hoe Amri ongestoord gebruik heeft kunnen maken van het openbaar vervoer in meerdere landen, terwijl er een internationale klopjacht op hem gaande was. 'In eerste instantie hadden de Duitse autoriteiten de verkeerde op het oog', zegt de in terrorisme en veiligheid gespecialiseerde Quirine Eijkman van de Hogeschool Utrecht. 'Dat helpt natuurlijk niet.'

Daarbij is al vaker gebleken dat het lastig is een bekende verdachte van terrorisme op te sporen. Het duurde maanden voor Salah Abdeslam, betrokken bij de aanslagen in Parijs, in Brussel werd opgepakt.

Op het moment dat Amri als verdachte in beeld komt, nog voor hij Nederland aandoet, is informatie over hem door Duitse veiligheidsdiensten direct internationaal verspreid. Alle Nederlandse betrokken diensten staan vanaf dan op scherp. 'Amri stond in de systemen waartoe iedere agent toegang heeft', laat de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTV) weten.

Geen extra controles

Toch vinden die dagen geen extra controles plaats aan de grens met Duitsland, zegt een woordvoerder van de Koninklijke Marechaussee, verantwoordelijk voor de grensbewaking. Waarom is niet duidelijk. De Marechaussee wijst naar de NCTV en die zegt er alleen dit over: 'Binnen Schengen zijn er geen grenscontroles, daardoor is het ook bij verhoogde alertheid altijd mogelijk onopgemerkt de landsgrens te passeren.'

Anis Amri deed er zijn voordeel mee en kon als verdachte van een aanslag waarbij twaalf doden vielen, ongezien Nederland inkomen en weer verlaten.

Een andere verdachte van betrokkenheid bij de aanslag werd woensdag in Berlijn gearresteerd. Het betreft een 40-jarige Tunesiër. Er stond informatie over hem in Amri's telefoon. Vandaag maakt het Duitse OM naar verwachting bekend of hij wordt aangeklaagd.

Kamer vraagt uitleg

In de Tweede Kamer is woensdag met verbazing en ergernis gereageerd op de doorreis van Amri door Nederland. PvdA, CDA en D66 willen een uitlegbrief van minister Ard van der Steur van Veiligheid en Justitie. D66-Kamerlid Verhoeven wil die brief nog deze week hebben. Hij ergert zich eraan dat het nieuws over Amri 'paniekerig' van buitenlandse media komt. 'Waarom komt de minister niet zelf met dit nieuws en bijbehorende zorgvuldige uitleg? Of wist de minister er niet van?' PVV-leider Geert Wilders was het felst in zijn reactie. Hij wil het kerstreces onderbreken om met premier Rutte te debatteren over de doorreis van Amri. Hij krijgt vooralsnog weinig steun. Alleen het van de PVV afgesplitste duo Bontes en Van Klaveren, die als VNL deelnemen aan de komende verkiezingen, steunde Wilders' verzoek woensdag.