Steeds meer asielzoekers raken ontmoedigd door de Nederlandse asielprocedure.
Steeds meer asielzoekers raken ontmoedigd door de Nederlandse asielprocedure. © ANP

Steeds meer vluchtelingen vertrekken vrijwillig

Steeds meer vluchtelingen raken ontmoedigd door de Nederlandse asielprocedure en vertrekken vrijwillig uit Nederland. Dat zegt de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), de intergouvernementele organisatie die migranten helpt bij vrijwillige terugkeer.

Onder de huidige hoge instroom van asielzoekers zijn er relatief veel die snel na aankomst kiezen voor vrijwillige terugkeer

Woordvoerder COA

De uitstroom bereikte vorige maand een piek met 316 vertrekkende vluchtelingen. In heel 2015 werkten 3.000 migranten mee aan hun vertrek. Het gaat om zowel vluchtelingen die net in Nederland zijn aangekomen als vluchtelingen of migranten die al jaren in Nederland verblijven. In 2014 vertrokken 2.269 vluchtelingen vrijwillig.

Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) ving in 2015 ruim 47 duizend vluchtelingen op, tegen 25 duizend het jaar ervoor. Relatief valt de stijging van het aantal vertrekkende vluchtelingen dus mee. Toch ziet de IOM een trend. 'Onder de huidige hoge instroom van asielzoekers zijn er relatief veel die snel na aankomst kiezen voor vrijwillige terugkeer', zegt een woordvoerder. 'Ze raken ontmoedigd omdat het lang duurt om asiel te krijgen en om hun familie over te laten komen.'

Een jaar geleden duurde het vier tot zes weken voordat vluchtelingen konden beginnen met hun asielprocedure. Nu is dat zes maanden. Het kabinet kondigde twee maanden geleden aan dat het lastiger wordt voor asielzoekers die hier mogen blijven om hun gezin na te laten reizen. Het proces gaat langer duren en familieleden moeten meer bewijs leveren. Nu al kan het na de asielprocedure nog een jaar duren voor gezinshereniging plaatsvindt.

In Denemarken besloot de regering vorige week dat gezinshereniging niet langer wordt toegestaan na 1 jaar, maar pas na 3 jaar. Het moet migranten actief ontmoedigen naar Europa te reizen - een teken van de omslag in de aanpak van de vluchtelingenstroom.

Grote toestroom

Het kabinet zegt dat er geen sprake is van een ontmoedigingsbeleid

Het kabinet zegt dat er geen sprake is van een ontmoedigingsbeleid, maar dat de Immigratie- en Naturalisatie Dienst (IND) is overvallen door de grote toestroom van vluchtelingen. 'Vorig jaar kreeg de IND er extra geld en mensen bij om de achterstanden weg te werken', zegt een woordvoerder van het ministerie van Veiligheid en Justitie.

Volgens Kamerlid Joël Voordewind (ChristenUnie) is het opvallend dat de wachttijden blijven oplopen. 'In Duitsland hebben ze de procedure wel op orde, terwijl ze een veel grotere toestroom kennen.'

De IOM krijgt subsidie van de Nederlandse overheid om vluchtelingen die vrijwillig teruggaan te begeleiden. Ze krijgen een ticket en in veel gevallen een geldbedrag voor herintegratie, tot maximaal 1.750 euro. De organisatie werkt nauw samen met de Dienst Terugkeer en Vertrek (DTV), die verantwoordelijk is voor het vertrek van vluchtelingen die geen recht hebben op verblijf in Nederland.

Er melden zich opvallend veel Irakezen aan voor vrijwillig vertrek: vorige maand 34. 'Je kunt je niet voorstellen hoeveel Irakezen ons bellen met een verzoek om terug te mogen zodra ze door hebben hoe de situatie hier is', zegt een IOM-medewerker. Voor Irakezen is het zeer de vraag of ze een verblijfsvergunning krijgen, omdat veel delen van het land veilig worden geacht.

Onderzoek

Een 30-jarige asielzoeker uit Irak pleegde dit weekend zelfmoord in de noodopvang in Alphen aan den Rijn omdat hij wilde terugkeren naar Irak, maar zou zijn vastgelopen in de ambtelijke molen. De Inspectie voor Veiligheid en Justitie stelt een onderzoek in.

Volgens Akram Shawki van de Alphense vrijwilligersorganisatie Hoop voor Vluchtelingen stond de Irakees onder grote druk nadat zijn vrouw had gebeld om te zeggen dat het geld op was en ze met de kinderen op straat kwam te staan. 'Ze dachten dat hij binnen zes of zeven weken een verblijfsvergunning zou hebben, maar hij was nu al vier maanden van huis.'

De Irakees kreeg volgens Shawki vorige week te horen dat het nog minstens zes maanden zou duren voordat zijn asielprocedure zou beginnen. Ten einde raad vroeg hij aan een IND-loket in Ter Apel om zijn paspoort om terug te keren. 'Daar kreeg hij na twee dagen wachten te horen dat hij een afspraak moest maken met het IOM.' Die afspraak werd gepland op het wekelijkse spreekuur in Alphen, maandagmiddag.

De meeste asielzoekers moeten hun paspoort bij aankomst afstaan aan de politie; De IND controleert de documenten op echtheid. Ze krijgen hun paspoort terug als ze een verblijfsvergunning hebben of als ze vrijwillig meewerken aan vertrek.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.