Prins houdt Afrika liever op afstand

De bouw van de prinselijke vakantievilla in Mozambique verloopt problematisch. Een speciale stichting is voortaan verantwoordelijk voor het project.

Was het niet nodeloos duur en ingewikkeld dat kroonprins Willem-Alexander juist in een ongerept en van God verlaten deel van Afrika een vakantiehuis liet bouwen – zo wilde de SP-fractie in de Tweede Kamer vorig jaar van premier Balkenende weten. Wat was er mis met een chaletje in het mondaine ski-oord Lech, of een buitenverblijf aan de Italiaanse kust?

Ingewikkeld is het zeker, ‘het belang dat de prins van Oranje heeft genomen in een vastgoedproject dat wordt ontwikkeld in Machangulo, Mozambique’. Zo omschrijven de juristen van De Brauw Blackstone Westbroek, het huiskantoor van de Oranjes, de percelen grond op een schiereiland in Mozambique waar de prins een vakantiehuis laat bouwen.

Op het paradijselijke schiereiland, bereikbaar per boot, privéhelikopter of via het nabije olifantenreservaat, laat een gezelschap van Europese en Amerikaanse bankiers, hedgefondsmanagers, royalty en een enkele Zuid-Afrikaanse plastisch chirurg en zakenman hun strandhuis bouwen.

Op 21 juli 2009 verscheen kandidaat-notaris Demis van Lierop bij zijn collega Bernardina Zuideveld met de oprichtingsakte van de Stichting Administratiekantoor Machangulo. Van Lierop trad op als gevolmachtigde van prins Willem-Alexander, en had een belangrijke taak. Hij moest de voor de kroonprins uitgestippelde juridische constructie voor diens Afrikaanse vakantiehuis en zijn belangen in het omliggende exclusieve resort officieel laten goedkeuren.

Zuideveld had geen bezwaren, en op diezelfde dag werd de stichting ingeschreven bij de Kamer van Koophandel in Den Haag. Alle correspondentie moet worden doorgestuurd naar Paleis Noordeinde, het werkpaleis van koningin Beatrix, en tevens de zetel van een web van stichtingen dat de belangen van de Oranjes dient.

Zo wordt het kapitaal dat prinses Christina op het belastingparadijs Guernsey heeft gestald, gecontroleerd vanuit Noordeinde. Datzelfde geldt voor een beleggingsfonds van de familie De Bourbon de Parme. Na onthullingen hierover, eerder dit jaar in de Volkskrant, vroegen diverse Kamerfracties zich af of de constructies en de bemoeienis van ambtenaren hiermee niet in strijd waren met de voorbeeldfunctie die het koningshuis vervult.

Geen stichting op Noordeinde heeft zo’n ingewikkelde taak als het Administratiekantoor Machangulo. Als Willem-Alexander serieuze plannen heeft met zijn in aanbouw zijnde vakantiehuis, dan moet hij toestemming vragen aan premier Balkenende, en aan de drie bestuurders van de stichting.

Eén van hen is de 40-jarige ondernemer Frederik Harald (roepnaam: Harold) Fentener van Vlissingen. Deze telg uit een van de rijkste families van Nederland fungeert als voorzitter.

Secretaris en woordvoerder is de fiscalist Arnold van der Smeede, specialist op het terrein van belastingconstructies bij het advocatenkantoor Spigthoff. Penningmeester is thesaurier Joop Baars, de schatbewaarder van de koningin.

De Stichting Administratiekantoor Machangulo vormt een stootkussen tegen juridische of organisatorische problemen rondom het Afrikaanse vastgoedproject. Ook is de stichting verantwoordelijk voor de commerciële exploitatie van de vakantievilla, en het aandeel van Willem-Alexander in het vakantiepark.

Met geld bemoeit de stichting zich niet: het bestuur werkt onbezoldigd, en alle opbrengsten worden doorgeschoven naar de kroonprins.

Volgens Van der Smeede leidt de stichting ertoe dat de prins niet langer direct in verband staat met het project. De RVD noemt dit ‘verstandig’. ‘Projectontwikkeling in Afrika gaat altijd met horten en stoten’, aldus de fiscalist, die door Willem-Alexander persoonlijk werd benaderd om zitting te nemen in het bestuur.

De bouw en de ontwikkeling verloopt tot nu toe zeer rommelig, zo blijkt uit publicaties in Zuid-Afrikaanse media en uit correspondentie met betrokkenen bij het project. Zo heeft een Zuid-Afrikaanse projectontwikkelaar die bij het project betrokken was de benen genomen, nadat zijn frauduleuze zakenverleden was uitgelekt.

De man had volgens publicaties in het Zuid-Afrikaanse onderzoeksjournalistieke magazine Noseweek in eerste instantie geen aparte bankrekening geopend voor het project, maar liet de gelden lopen via de privérekening van zijn 21-jarige dochter. Volgens het blad doet de opsporingsdienst van de Zuid-Afrikaanse belastingdienst inmiddels onderzoek.

Ook het toekomstig staatshoofd ondervond problemen. Hij onderhandelde lange tijd zelf met de Zuid-Afrikaan John Fleming, die als architect en projectontwikkelaar bij Machangulo was betrokken. Fleming zou voorbereidende werkzaamheden verrichten op de percelen van de prins, maar zijn bureau maakte er, zo schrijft Fleming zelf in een e-mail, een ‘koninklijke puinhoop’ van, waarna de prins (met in zijn kielzog een dozijn vrienden en bekenden die ook op Machangulo een vakantiehuis laten bouwen) de banden met Fleming verbrak. Zegsman Van der Smeede zegt dat de organisatie die de vakantiehuizen bouwt en het gebied ontwikkelt inmiddels een nieuwe vorm, naam (Machangulo SA) en bestuur heeft.

De fiscalist wil niet zeggen of hij privébelangen heeft in Machangulo. Datzelfde geldt voor Harold Fentener van Vlissingen, wiens familie de regio goed kent, door handel met Zuid-Afrika en vanwege hun bemoeienis met natuurparken in onder meer Mozambique.

Overigens zullen de bestuursleden niet zelf naar Afrika vliegen om daar de belangen van prins Willem-Alexander te bewaken. Die taak hebben zij uitbesteed aan iemand ter plekke. Van der Smeede: ‘Ik ben zelf nog nooit in Machangulo geweest.’

Vk.nl/akte