De Oudegracht, in het centrum van Utrecht.
De Oudegracht, in het centrum van Utrecht. © ANP

Primeur: Utrecht gaat vluchteling al op dag één aan de stad binden

Gemeente begint als eerste in Nederland onmiddellijk met integratie nieuwkomers

Utrecht gaat, als eerste gemeente in Nederland, net gearriveerde asielzoekers vanaf dag één binden aan de stad, met onder meer onderwijs en extra activiteiten. Met het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) is afgesproken dat asielzoekers na hun verblijf in de Utrechtse noodopvang worden opgevangen in dezelfde stad. Als ze een verblijfsstatus krijgen, kunnen ze in Utrecht woonruimte krijgen.

Daarmee wil Utrecht een eind maken aan de huidige praktijk waarin asielzoekers vaak verhuizen en pas laat beginnen met hun integratie. 'Als je aankomt in Utrecht, blijf je in Utrecht', zegt wethouder Kees Diepeveen (GroenLinks). 'Dat creëert rust. Voor schoolgaande kinderen is dat gesleep met mensen helemaal dramatisch.'

We zijn blij met dit mooie initiatief

Een woordvoerder van het COA

'We zijn blij met dit mooie initiatief', zegt een woordvoerder van het COA. Steeds meer gemeenten vragen aan de opvangorganisatie of de vluchtelingen die ze in de opvang hebben gehad, zich in diezelfde gemeente mogen vestigen, omdat die daar al contacten hebben gelegd. In de regel doet het COA dit alleen als er al familie van die vluchteling in die gemeente woont, aldus een woordvoerder. 'Maar we kijken wat mogelijk is.'

De nieuwe noodopvang voor vierhonderd asielzoekers opent in juli in de wijk Overvecht. De Universiteit van Utrecht en de Volksuniversiteit gaan in dit voormalige kantoorgebouw cursussen geven in onder meer ondernemerschap aan gemengde groepen, van asielzoekers en jongeren uit Overvecht.

In het gebouw krijgen ook 25 woningzoekende jongeren uit Overvecht tijdelijk onderdak. Aan hen wordt gevraagd contact te leggen met de nieuwkomers. De gemeente gaat daarnaast extra activiteiten organiseren voor de wijkbewoners in het naastgelegen wijkcentrum, om het draagvlak te vergroten. In de flatwijk is nu veel weerstand tegen de komst van de asielzoekers.

Vanaf dag één te beginnen met integratie

Deze 'noodopvang plusplus' zal tweeënhalf jaar open zijn. De universiteit van Oxford gaat onderzoeken wat het effect is van de extra inspanningen, op de integratie van de nieuwkomers en op sfeer in de wijk. Utrecht heeft bij de Europese Unie 3,5 miljoen euro aangevraagd voor het project. Ook zonder deze bijdrage gaan we het zo doen, in een iets afgeslankte vorm, aldus Diepeveen.

Halleh Ghorashi, hoogleraar diversiteit en integratie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, vindt het een 'fantastisch' idee om vanaf dag één te beginnen met de integratie. 'Uit onderzoek blijkt hoe belangrijk die eerste jaren na de aankomst zijn voor de succesvolle integratie op lange termijn. Het is essentieel dat vluchtelingen snel aan de slag gaan. Door het vaak passieve leven in asielzoekerscentra blijven vluchtelingen te lang in hun verleden hangen. Dat vergroot juist de psychische problemen.'

Ghorashi vraagt zich wel af of de gemeente hard genoeg werkt aan het draagvlak in de wijk, volgens haar essentieel voor het succes van het project. 'Dat het niet te veel van bovenaf wordt opgelegd, maar dat er ook wordt gekeken naar wat er al is aan vrijwilligersinitiatieven. En dat het aanbod aansluit bij wat de omwonenden willen. Of een mooi plan werkt, hangt af van de uitvoering. '

We gaan cursussen aanbieden waar ook mensen die terugmoeten wat aan hebben

Wethouder Kees Diepeveen

Het onderwijs zal in het Engels zijn. De Volksuniversiteit Utrecht test eerst het taalniveau van de nieuwkomers. Daarna kunnen ze een acht weken durende cursus 'zakelijk-Engels' volgen. Het centrum voor ondernemerschap van de Universiteit Utrecht biedt daarnaast trainingen aan in ondernemersvaardigheden zoals boekhouden en het schrijven van een bedrijfsplan. Ook gaan de cursisten op excursie naar bedrijven in de omgeving en kunnen zij stages volgen.

Complicerende factor is dat deze asielzoekers nog niet weten of ze in Nederland mogen blijven. 'We gaan cursussen aanbieden waar ook mensen die terugmoeten wat aan hebben', zegt Diepeveen.

Onduidelijk is nog of dit Engelstalige onderwijsaanbod aansluit bij de behoeften van vaak lager opgeleide jongeren uit de wijk die zonder werk zitten; zij zijn door de gemeente nadrukkelijk uitgenodigd ook deel te nemen.