2440847
Strijders van de Islamitische Staat in Syrië © REUTERS

Paspoort innemen, uitkering stoppen: wat doet Nederland tegen jihadgangers?

Minister Ivo Opstelten van Justitie bedient zich van een breed palet aan mogelijkheden om jihadgangers aan te pakken. Vandaag gaf hij een update: 21 potentiële jihadgangers is het uitreizen belet, van 32 anderen is het paspoort ingenomen, bij dertig Nederlanders in het Midden-Oosten - voornamelijk in Syrië - is de uitkering stopgezet. Wanneer kiest de minister voor welke optie? En wat gebeurt er daarna?

 Minister Opstelten
Minister Opstelten

Grofweg zijn er volgens Opstelten drie groepen te onderscheiden: mogelijke jihadgangers bij wie het uitreizen wordt belet, mogelijke jihadgangers van wie het paspoort preventief wordt ingenomen (voordat ze überhaupt een reis proberen te ondernemen) en werkelijke jihadgangers, die al in het buitenland zitten en wiens uitkering wordt stopgezet.  

Belette reizen: 21
Volgens een woordvoerder van Opstelten gaat het hier om mensen die bij hun poging om het land te verlaten op basis van informatie worden tegengehouden. 'Zij worden ter plekke gearresteerd en zitten veelal nog steeds vast. Een rechtbank kan dat arrest bovendien verlengen, zodat er een zaak kan worden opgebouwd.'

Dit gebeurde bijvoorbeeld gisteren met een 23-jarige Amsterdammer, die plannen had om naar Syrië af te reizen. De rechtbank in Amsterdam bepaalde dat hij de komende drie maanden blijft vastzitten. De verdachte verklaarde zelf dat hij naar Syrië wilde afreizen, maar ook op internet en bij vrienden zou hij informatie hebben ingewonnen over manieren om Turkije of Syrië te bereiken. Het Openbaar Ministerie (OM) verdenkt de man van voorbereiding van terrorisme en opruiing.

Van een vervallen verklaard paspoort merk je niks, totdat je hem ergens nodig hebt

Een woordvoerder van Justitie

Ingenomen paspoorten: 32
Paspoorten 'innemen' klinkt alsof reisdocumenten fysiek in beslag worden genomen, maar daarvan is geen sprake. De woordvoerder: 'We maken hierbij gebruik van artikel 23 van de Paspoortwet. Als er gegronde vermoedens zijn dat iemand in het buitenland wil deelnemen aan gewapende strijd wordt zijn of haar paspoort vervallen verklaard. Daar merk je niks van, totdat je hem ergens nodig hebt.' Waar deze 'gegronde vermoedens' op gebaseerd zijn, kan variëren. 'Je kunt op basis van informatie van inlichtingendiensten een paspoort laten vervallen, maar soms is een indicatie van bezorgde ouders genoeg.'  

Wanneer iemand met een vervallen paspoort zich op een luchthaven meldt, wordt diegene, in tegenstelling tot bij het beletten van uitreizen, niet vastgezet. Arrestatie is een dusdanig serieuze maatregel dat daar alleen toe wordt overgegaan als het al te laat is om een paspoort te laten vervallen, aldus de zegsman.

Paspoorten innemen is een manier om reizen te bemoeilijken voor mensen die met het idee lijken te spelen om aan een gewapende strijd deel te nemen. 'Artikel 23 is een bestuursrechtelijke maatregel, iemand is nog niet schuldig bevonden.' Mensen van wie het paspoort ongeldig is verklaard, kunnen dan ook beroep aantekenen. Volgens Justitie heeft vooralsnog geen enkele jihadverdachte dat gedaan.

We letten goed op, want het zijn toch onze eigen jongens en meisjes die afreizen

Een woordvoerder van Justitie

Stopgezette uitkeringen: 30
Bij de derde groep, reeds vertrokken jihadgangers, heeft het ministerie uitkeringen stopgezet door hen uit te schrijven bij de gemeentelijke basisadministratie. Wie zich niet kan melden bij het UWV of aan de sollicitatieplicht voldoet, krijgt op den duur geen geld meer op zijn rekening. Een jihadganger in Syrië zal dat niet kunnen. Door het uitschrijven houdt de uitkering meteen op.

Ook potentiële jihadstrijders die nog in Nederland verblijven, kunnen in de toekomst financiële gevolgen ondervinden. Uit een brief van Opstelten namens de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding van afgelopen juni blijkt dat Nederland zich het recht voorbehoud om financiële tegoeden van (mogelijke) jihadgangers te bevriezen.

We moeten niet naïef zijn met zijn allen: iemand gaat niet naar zo'n gebied om lekker vakantie te vieren

Een woordvoerder van Justitie

En daarna?
Rest nog de vraag of jihadgangers niet verder radicaliseren en van Nederland afkeren door maanden vast te zitten, door het innemen van hun paspoorten of het uitschrijven bij de gemeente. De inlichtingendiensten houden potentiële jihadgangers nauwlettend in de gaten, zei premier Rutte vanmiddag op een persconferentie. De woordvoerder van Justitie bevestigt dat: 'Zeker omdat het toch onze eigen jongens en meisjes zijn die afreizen.' Ook zijn er volgens hem andere instanties die op verdere radicalisering letten. 

Anderzijds: velen die de stap overwegen zijn al dusdanig geradicaliseerd dat de maatregelen tegen hun plannen daaraan weinig zullen bijdragen, meent de woordvoerder van de minister. 'We moeten niet naïef zijn met zijn allen: iemand gaat niet naar zo'n gebied om lekker vakantie te vieren.'